Kedilerde Patella Luksasyonu

Kedilerde patella luksasyonu (diz kapağı çıkığı), diz kapağının uyluk kemiğindeki yuvasından çoğunlukla bacağın iç tarafına doğru kaymasıdır. En tipik belirti, kedinin yürürken arka bacağını birkaç adım havada tutup sekmesi ve ardından normal basmasıdır. Hafif olgular çoğu zaman belirti vermez ve ameliyat gerektirmeyebilir. Kalıcı topallama, bacağa hiç basmama ya da travma sonrası ani topallama varsa gecikmeden veteriner hekime ulaşın. Diz kapağını evde yerine oturtmaya çalışmayın ve kediye insan ağrı kesicisi vermeyin. Bu acil bilgileri paylaştıktan sonra konuyu detaylı şekilde ele alalım.

Kedinizin yürürken arka ayağını bir an havaya kaldırıp sonra hiçbir şey olmamış gibi devam ettiğini gördüyseniz, "Canı yanıyor mu?" diye endişelenmiş olabilirsiniz. Kediler ağrıyı saklamakta ustadır, bu yüzden ortopedik sorunlar çoğu zaman geç fark edilir. Diz kapağı çıkığı bu sorunlardan biridir. Köpeklerle daha sık anılsa da kedilerde de görülür ve doğru yönetildiğinde pek çok kedi rahat bir yaşam sürer.

Bu yazıda diz kapağı çıkığının ne olduğunu, nedenlerini, hangi kedilerde sık görüldüğünü, derecelerini, tanı ve tedavi seçeneklerini, evde yapabileceğiniz düzenlemeleri ve veteriner hekime gitmeniz gereken durumları bulacaksınız.

UYARI: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Yazıdaki bilgiler Merck Veterinary Manual, VCA Animal Hospitals, Today's Veterinary Practice ve hakemli çalışmalar temel alınarak hazırlanmıştır. Şüpheli her durumda önceliğiniz veteriner hekiminize ulaşmak olmalıdır.

Kedilerde Patella Luksasyonu (Diz Kapağı Çıkığı) Nedir?

Patella luksasyonu, diz kapağının normal yolundan çıkıp eklem dışına kaymasıdır. Diz kapağı, uyluk kemiğinin alt ucundaki troklear oluk denen kanalda yukarı aşağı kayar. Bu oluk sığ kaldığında ya da kasların çekiş yönü bozulduğunda diz kapağı yerinde duramaz.

Diz Kapağı Nerede Bulunur?

Diz kapağı yalnızca arka bacaklarda bulunur. Kedilerin ön bacaklarında diz kapağı yoktur, dolayısıyla ön bacakta diz kapağı çıkığı olmaz. Ön bacak topallamasının nedeni başka bir sorundur.

Kedilerde Diz Kapağı Neden Çoğunlukla Içe Doğru Kayar?

Merck Veterinary Manual, kedilerde medial (içe doğru) çıkığın daha yaygın olduğunu belirtir. Dışa doğru (lateral) çıkık ise çok daha seyrek görülür.

Kedilerde Diz Kapağı Çıkığı Neden Olur?

Kedilerde diz kapağı çıkığı çoğunlukla gelişimsel bir yapı farkıyla ilişkilidir. Travma da diz kapağını yerinden çıkarabilir.

Gelişimsel Yapı Ve Kalıtsal Bileşen

Sığ troklear oluk ve kaval kemiğindeki yapışma noktasının (tibial tuberozite) yerinin kayması diz kapağının oluktan çıkmasına zemin hazırlar. VCA Animal Hospitals, bazı ırklarda genetik bir yatkınlık olabileceğini belirtir. Kalıtımın tam biçimi ise kesin olarak bilinmiyor.

Travma

Yüksekten düşme ya da darbe gibi olaylar da diz kapağını yerinden çıkarabilir. Böyle bir olay sonrası ani topallama görürseniz beklemeden veteriner hekime başvurun.

Kedilerde Patella Luksasyonu Hangi Durumda Daha Sık Görülür?

VCA Animal Hospitals, herhangi bir kedi ırkında görülebileceğini, Devon Rex, Siyam ve Abisinya kedilerinde ise genetik yatkınlık olabileceğini belirtir. Çek Cumhuriyeti'nde, çoğu Maine Coon olan 107 kedi üzerinde yapılan bir çalışmada kedilerin yaklaşık yüzde 33'ünde medial patella luksasyonu saptanmıştır. Bu oran o örnekleme aittir ve tüm kedi popülasyonunu temsil etmez.

Sorun yalnızca belirli ırklarda görülmez. Melez kedilerde de görülür. Belirtiler genç yaşta başlayabilir, hafif olgular ise yıllar sonra fark edilebilir. Çalışmalarda etkilenen kedilerin yaklaşık yüzde 80 ila 91'inde sorun iki arka bacakta birlikte bulunmuştur. Yani iki bacakta birden görülmesi sık rastlanan bir durumdur ancak iki bacağın derecesi aynı olmayabilir.

Kedilerde Diz Kapağı Çıkığı Belirtileri Nelerdir?

Bu hastalık çoğu zaman aralıklı belirti verir. Şunlara dikkat edin.

Sekme yürüyüşü: Kedi birkaç adım boyunca arka bacağını kaldırır, sonra bacağını hızla arkaya doğru silkeleyerek normal yürüyüşe döner.

Zıplamada isteksizlik: Kanepeye, yatağa ya da pencere kenarına çıkmaktan kaçınır.

Bacağı yana tutma: VCA'ya göre içe doğru çıkıkta diz kapağı yerine dönene kadar bacağın alt kısmı yana doğru tutulur.

Bacağı silkeleme: Birçok kedi bacağını yana doğru tekmeleyerek diz kapağını yerine oturtmayı öğrenir.

Dizden gelen çıt sesi de bazı sahiplerin fark ettiği bir bulgudur. Bu ses tek başına tanı koydurmaz ve başka eklem sorunlarında da olabilir. Bu nedenle veteriner hekiminize bildirmeniz yeterlidir.

Kedilerde hafif gevşeklik görülebilir ve her gevşeklik hastalık anlamına gelmez. Özellikle 1. derece olgularda kediler yaşamları boyunca hiç topallamayabilir. Bu yüzden veteriner hekimler tedavi kararında muayene bulgusunun yanında kedinin topallayıp topallamadığına da bakar.

Patella Luksasyonu Dereceleri (1-4)

Veteriner hekimler diz kapağının ne kadar kolay çıktığına ve yerine döndüğüne göre dört derece kullanır. Merck Veterinary Manual ve VCA ile uyumlu sade özet aşağıdadır.

Kedilerde 1. derece gevşekliğin ayrı bir hastalık sayılıp sayılmayacağı sık sorulur. Today's Veterinary Practice, klinik olarak anlamlı olmayan gevşeklik ile topallamaya yol açan luksasyonu birbirinden ayırır. Çek çalışmasında da olguların çoğu 1. ve 2. derece düzeyindeydi.

Kedilere Patella Luksasyonu Tanı Nasıl Konur?

Tanı öncelikle veteriner hekimin ortopedik muayenesine dayanır. Hekim diz kapağını parmaklarıyla yoklayarak gevşekliği, çıkış yönünü ve derecesini belirler.

Muayene ve röntgen

Röntgen, kemik yapıdaki sorunları ve eklemdeki ikincil değişiklikleri (kireçlenme) görmek için kullanılır. Ameliyat düşünülüyorsa planlama için de gerekir.

Her topallama diz kapağı çıkığı anlamına gelmez. Kalça displazisi, çapraz bağ sorunları, kırıklar ve eklem iltihapları ayırt edilmelidir. Çek çalışmasında iki durumun aynı kedide birlikte bulunabildiği bildirilmiş ancak aralarındaki ilişki zayıf olarak nitelenmiştir. Bu nedenle topallayan bir kedide kesin nedeni hekim belirler. Topallamanın genel nedenlerini kedilerde topallama nedenleri yazımızda ayrıca ele aldık.

Kedilere Patella Luksasyonu Tedavisi

Karar verilirken derece, kedinin topallama düzeyi, yaşı ve eklemdeki değişiklikler birlikte değerlendirilir.

Konservatif Yaklaşım

Merck Veterinary Manual, hafif olgularda ameliyatsız yaklaşımı tarif eder. Bu yaklaşım kilo kontrolünü, aktivitenin sınırlanmasını, fizyoterapiyi ve gerektiğinde hekimin belirleyeceği ağrı yönetimini içerir. Konservatif yaklaşım diz kapağının yapısını düzeltmez, yalnızca kedinin rahatını korumayı ve seyri izlemeyi amaçlar.

Cerrahi Seçenekler Ve Karar Ölçütleri

Today's Veterinary Practice, cerrahinin klinik olarak anlamlı topallaması olan kedilerde düşünüldüğünü vurgular. Merck ise orta ve ağır olgularda cerrahiyi öne çıkarır.

Hangi yöntemin uygun olduğuna veteriner cerrah karar verir. Cerrah, ameliyat sırasında diz kapağının hareketine bakarak gereken işlemleri birlikte seçer. VCA Animal Hospitals ise çoğu kedide, özellikle diz kapağı sık çıkıyorsa, kireçlenme gelişmeden ameliyatın erken yapılmasını önerir. Yani kaynaklar arasında vurgu farkı vardır. Kedi belirti vermiyorsa bile cerrahi ya da takip kararını hekim, derece ve muayene bulgularına göre verir. Merck, hafif ve orta olgularda prognozun iyi olduğunu bildirir.

Ameliyat Sonrası Bakım

Today's Veterinary Practice'te aktarılan cerrahi rehber, ameliyat sonrası yaklaşık sekiz haftalık sıkı istirahat ve kontrol röntgenleri önerir. Süreyi ve kontrol takvimini sizin hekiminiz belirler. Bu dönemde zıplama ve merdiven kullanımı kısıtlanır. Olası komplikasyon riskini ameliyatı yapacak veteriner cerraha sormanız en doğrusudur.

Evde Kediye Nasıl Destek Olunur?

• Ameliyat olsun ya da olmasın, ev düzeninde birkaç değişiklik kedinizin yükünü azaltır.
• İdeal kiloyu koruyun. Fazla kilo eklem yükünü artırır. Kilo yönetimi ameliyatsız bakımın önemli bir parçasıdır. Beslenme planı için hekiminize danışıp kedi maması seçeneklerini birlikte değerlendirebilirsiniz.
• Kaygan zeminleri düzenleyin. Parke ve fayans üzerine kaymaz halı serin.
• Rampa ya da basamak kullanın. Kedinin favori yerlerine büyük sıçrayış yapmadan çıkabilmesini sağlayın.
• Yüksek zıplamaları azaltın. Yüksek raf ve dolaplara erişimi sınırlayın ya da basamaklı hâle getirin.
• Düzenli kontrol yaptırın. Hafif olgular zamanla değişebilir, yıllık ortopedik muayene yararlı olur.
• Takviyeleri hekime sorun. Glukozamin gibi kedi vitaminleri ve takviyeleri eklem sağlığını destekleme amacıyla kullanılabilir. Etkileri kesin olarak kanıtlanmamıştır ve bu ürünler sığ oluğu düzeltmez. Bu ürünleri kullanmadan önce veteriner hekiminize danışın.

Ne Zaman Veteriner Hekime Gitmelisiniz?

Uyarı: Düşme ya da çarpma sonrası ani topallama, bacağa hiç basmama, dokunulduğunda inleme ya da saldırganlaşma, iştahsızlık veya sürekli saklanma varsa gecikmeden veteriner hekime ulaşın.

Diz kapağını kendiniz yerine itmeye ya da bölgeye masaj yapmaya çalışmayın. Bu, kediye ağrı verebilir ve tanıyı zorlaştırabilir. Hekim muayenesini bekleyin.

Kediye asla parasetamol veya ibuprofen gibi insan ağrı kesicileri vermeyin. Merck Veterinary Manual, insan analjeziklerinin kedilerde ciddi zehirlenmelere yol açabildiğini belirtir. Ağrı kontrolü için yalnızca veteriner hekimin önerdiği ilaçlar kullanılmalıdır.

Acil bir durum olmasa da tekrarlayan sekme, zıplamada isteksizlik ya da dizden gelen sesler için randevu almanız yerinde olur.

Sık Sorulan Sorular

Kedilerde patella luksasyonu nedir?

Diz kapağının uyluk kemiğindeki oluktan çıkmasıdır. Kedilerde çoğunlukla içe doğru olur ve yalnızca arka bacaklarda görülür.

Kedilerde diz kapağı çıkığı belirtileri nelerdir?

Yürürken sekme, arka bacağı kısa süre havada tutma, zıplamada isteksizlik ve dizden çıt sesi en sık görülen belirtilerdir. Hafif olgularda hiç belirti olmayabilir.

Kedilerde diz kapağı çıkığı ameliyatsız geçer mi, ameliyat gerekir mi?

Hafif ve belirtisiz olgularda (örneğin 1. derece olgularda) ameliyat gerekmeyebilir. Kalıcı ya da sık topallama görüldüğünde veya olgu yüksek dereceli olduğunda cerrahi gündeme gelir. VCA, çoğu kedide ameliyatın kireçlenme gelişmeden yapılmasını önerir. Bu kararı derece, belirtiler ve eklemdeki değişikliklerle birlikte veteriner hekim verir.

Tedavi edilmezse ne olur, artrit riski var mı?

Topallamaya neden olan olgularda uzun vadede eklemde aşınma ve kireçlenme gelişebilir. VCA'ya göre kireçlenme bir kez oluştuğunda geri döndürülemez. VCA ayrıca diz kapağı çıkığının dizi başka yaralanmalara, özellikle çapraz bağ yırtığına yatkın hâle getirdiğini belirtir. Hafif ve belirtisiz olgularda bu risk sınırlı olabilir ancak bunu hekim değerlendirir. Bu nedenle kedinizin topallaması varsa muayene yaptırmanız önemlidir.

Ameliyat sonrası iyileşme nasıl ilerler?

İyileşme, kısıtlı hareket ve kontrol röntgenleriyle izlenen birkaç haftalık bir süreçtir. Sürenin uzunluğunu ve kısıtlamaları cerrahınız belirler. Merck, hafif ve orta olgularda prognozun iyi olduğunu belirtir.

Kedide topallama her zaman diz kapağı çıkığı mıdır?

Hayır. Kalça displazisi, kırık, burkulma ya da eklem iltihabı da topallamaya yol açabilir. Kesin nedeni ancak veteriner hekim muayenesi belirler.

Doğru takip ve gerektiğinde tedaviyle diz kapağı çıkığı olan bir kedinin konforu korunabilir. Topallama, sekme ya da zıplamaktan kaçınma fark ettiğinizde ilk adımınız veteriner hekiminizden randevu almak olsun.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, veteriner hekim muayenesinin yerine geçmez. Kedinizde ani topallama veya şiddetli ağrı belirtisi görürseniz derhal veteriner hekiminize başvurun.

Kaynaklar 

https://www.merckvetmanual.com/musculoskeletal-system/arthropathies-and-related-disorders-in-small-animals/patellar-luxation-in-dogs-and-cats

https://vcahospitals.com/know-your-pet/luxating-patella-in-cats

https://todaysveterinarypractice.com/orthopedics/surgical-correction-of-patellar-luxation-in-cats/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8465978/

https://www.merckvetmanual.com/toxicology/toxicoses-from-human-analgesics/toxicoses-from-human-analgesics-in-animals