Sevgi Dolu Bir Dokunuş Hayat Kurtarır: Kedi ve Köpeklerde Meme Tümörleri Rehberi
aKedi ve köpeklerde meme tümörü, meme bezinde gelişen ve çoğunlukla deri altında ele gelen sert bir kitle şeklinde fark edilen anormal doku büyümesidir. Köpeklerde meme tümörlerinin yaklaşık yarısı, kedilerde ise %80 ila %90'ı kötü huyludur. Kitle henüz küçükken fark edilir ve veteriner hekime gösterilirse tedavinin başarı şansı belirgin biçimde artar.
Ekim ayı, tüm dünyada Meme Kanseri Farkındalık Ayı olarak anılıyor. Kendi sağlığımız için rutin kontrollerin önemini hatırladığımız bu dönemde, evlerimizi paylaştığımız kedi ve köpek dostlarımızın sağlığını da gündeme getirebiliriz. Köpeğinizi veya kedinizi severken göğüs ve karın bölgesine nazikçe dokunmak,adaha önce fark etmediğiniz bir kitleyi hissetmenize yardımcı olabilir. Bu yazıda nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve bir kitle fark ettiğinizde sizi nasıl bir sürecin beklediğini öğreneceksiniz.
UYARI: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. İçerik, Amerikan Cerrahi Veteriner Hekimler Koleji (ACVS), Cornell Üniversitesi, MSD Veteriner El Kitabı, WSAVA ve hakemli bilimsel çalışmalar temel alınarak hazırlanmıştır.
Kedi ve Köpeklerde Meme Kanseri Nedir?
Meme tümörü, meme bezindeki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla oluşan bir kitledir. Meme tümörleri iyi huylu ya da kötü huylu olabilir. Meme kanseri terimi ise yalnızca kötü huylu meme tümörleri için kullanılır. Bu yüzden ele gelen her kitle kanser anlamına gelmez.
MSD Veteriner El Kitabı'na göre köpeklerde vakaların %50 ila %70'inde birden çok kitle bulunur.
Meme Kanseri Görülme Sıklığı ve Dünyadan İstatistikler
MSD Veteriner El Kitabı'na göre meme tümörleri, kısırlaştırılmamış dişi köpeklerde en sık görülen tümör türüdür. Cornell Üniversitesi ise meme tümörlerinin kedilerde lenfoma ve deri kanserinden sonra üçüncü sırada yer aldığını belirtir. İstatistikler, ülkeye ve verilerin toplanma biçimine göre değişiklik gösterir.
| Ülke ve veri | Tür | Bulgu |
| İsveç, sigorta kayıtları (1995-2002) | Köpek | 10 yaşına kadar sigortalı dişilerin %13'ünde meme tümörü kaydı |
| Birleşik Krallık, klinik kayıtları (2016) | Köpek | Yılda 100.000 dişi köpekte yaklaşık 1.340 vaka |
| Birleşik Krallık, klinik kayıtları (2016) | Kedi | Yılda 100.000 dişi kedide 104 vaka |
MSD Veteriner El Kitabı'na göre köpeklerde tanı yaşı genellikle 7 ila 11 arasında değişirken Cornell Üniversitesine göre kedilerde bu aralık 10 ila 12 yaştır.
İnsanlarda ve Evcil Hayvanlarda Meme Kanseri Süreci Aynı mı?
İnsanlarda meme kitlelerinin değerlendirilmesinde mamografi, ultrason ve biyopsi gibi yöntemler kullanılır. Kedi ve köpeklerde ise muayene bulguları, gerektiğinde alınan hücre örnekleri, görüntüleme sonuçları ve doku incelemeleri birlikte değerlendirilir.
Yine de insanlarda ve evcil hayvanlarda görülen meme tümörlerini bire bir aynı özelliklere sahip hastalıklar olarak değerlendirmemek gerekir. Evcil hayvanınız için doğru değerlendirmeyi veteriner hekiminiz yapar.
Kedi ve Köpeklerde Görülen Meme Tümörü Türleri
Adenom gibi iyi huylu tümörler genellikle sınırlı kalır ve yayılmaz. Kötü huylu tümörlerin büyük bölümü ise karsinomdur ve çevre dokulara, lenf düğümlerine ve uzak organlara yayılabilir.
MSD Veteriner El Kitabı aşağıdaki iki durumu ayrıca tanımlar.
İnflamatuvar karsinom: Memede şişlik, kızarıklık ve ağrıyla seyreden, belirgin biçimde agresif bir türdür. Meme iltihabıyla karıştırılabilir.
Kedilerde meme hiperplazisi: Genç dişi kedilerde ya da hormon ilacı kullanan kedilerde aniden ortaya çıkabilen, tümör niteliği taşımayan bir meme bezi büyümesidir. Meme bezlerindeki büyüme uzun süre devam ederse deride yaralar oluşabilir. Yine de biyopsi önerilir.
Kedi ve Köpeklerde Meme Kanseri Nedenleri
En önemli etkenler üreme hormonlarıdır. Östrojen ve progesterona maruz kalma süresi uzadıkça meme tümörü riski artar.
Hormon ilaçları: Kızgınlığı baskılamak için kullanılan hormon iğneleri ve hapları, meme tümörü gelişme riskini artırır. Cornell Üniversitesine göre bu ilaçları alan kedilerde risk üç katına çıkabilir. WSAVA Onkoloji Komitesi de köpeklerde doğum kontrol haplarının rutin kullanımından kaçınılmasını önerir.
Irk: ACVS'ye göre kaniş, dachshund ve spaniel ırkı köpeklerde meme tümörleri daha sık görülür. Kedilerde ise Siyam ve diğer Oryantal ırkların yanı sıra yaygın görülen yerli kısa tüylü kediler de öne çıkar.
Obezite: ACVS, köpeklerde genç yaşta görülen obeziteyi meme tümörleri açısından bir risk faktörü olarak değerlendirir.
Kedi ve Köpeklerde Risk Ne Kadar?
Dişi köpeklerde meme tümörlerinin yaklaşık yarısı iyi huylu, yarısı kötü huyludur. Meme tümörleri, kedilerde köpeklere göre daha seyrek görülür. Ancak ACVS'ye göre kedilerde görülen meme tümörlerinin %85'inden fazlası kötü huyludur. Bu yüzden özellikle bir kedide fark edilen küçük bir kitleyi bile gecikmeden veteriner hekiminize göstermek önemlidir.
ACVS'ye göre ameliyat edildiği sırada tümörün boyutu ne kadar küçükse hastalığın tekrarlama ve yayılma olasılığı da o kadar düşüktür.
Kısırlaştırmanın Etkileri
Kısırlaştırma, zamanlamasına bağlı olarak meme tümörü riskini azaltır. ACVS'ye göre ilk kızgınlıktan önce kısırlaştırılan dişi köpeklerde meme tümörü gelişme riski %0,5'tir. Bu oran ilk kızgınlıktan sonra kısırlaştırılanlarda %8'e, ikinci kızgınlıktan sonra kısırlaştırılanlarda %26'ya çıkar. 2012 yılında yayımlanan “The effect of neutering on the risk of mammary tumours in dogs - a systematic review” başlıklı derleme ise bu verilerin kanıt gücünü sınırlı bulmuştur.
2005 yılında yayımlanan “Association between ovarihysterectomy and feline mammary carcinoma” başlıklı çalışmada, altı aylıktan önce kısırlaştırılan dişi kedilerde meme karsinomu gelişme riskinin %91, bir yaşından önce kısırlaştırılanlarda ise %86 daha düşük olduğu bulunmuştur.
MSD Veteriner El Kitabı'na göre bazı köpek ırklarında kısırlaştırma ertelenebilir. Dostunuz için uygun zamanı veteriner hekiminizle görüşmelisiniz.
Kedi ve Köpeklerde Meme Kanseri Belirtileri
En sık görülen belirti, meme başının çevresinde veya karın bölgesindeki meme hattında ele gelen sert bir kitledir. Cornell Üniversitesine göre kedilerde tümör başlangıçta saçma tanesi kadar küçük ve ağrısız olabilir.
Aşağıdaki bulgular da değerlendirme gerektirir.
- Meme başında akıntı
- Deride kızarıklık, yara ya da kanama
- Memede şişlik veya dokununca hassasiyet
- İştahsızlık, kilo kaybı, hâlsizlik
- Öksürük ya da solunum güçlüğü
MSD Veteriner El Kitabı, köpeklerin çoğunun tanı anında sağlıklı göründüğünü belirtir. Dostunuzun iyi görünmesi, kitlenin zararsız olduğunu göstermez.
MSD Veteriner El Kitabı'na göre kısırlaştırılmamış dişi köpeklerde kızgınlık döneminin sonunda görülebilen yalancı gebelik, memelerde şişmeye ve süt gelmesine yol açabilir. Bu belirtiler çoğu zaman kendiliğinden geçer. Yine de bunların yalancı gebelikten mi yoksa başka bir sağlık sorunundan mı kaynaklandığını veteriner hekiminiz belirlemelidir.
Koltukta Muayene: Nelere Bakabilirsiniz?
Dostunuzla sakin bir anınızda yapacağınız kısa bir kontrol, yeni bir değişikliği fark etmenizi sağlayabilir.
Rahat olduğu bir anı seçin. Onu zorla sırtüstü yatırmanız gerekmez.
Meme hattını göğüs bölgesinden kasıklara doğru, parmak uçlarınızla nazikçe kontrol edin. Kedilerde genellikle dört, köpeklerde dört ila beş çift meme başı bulunur.
Deri altında küçük bir sertlik veya şişlik bulunup bulunmadığına ve dokunun önceki kontrollerinize göre farklılık gösterip göstermediğine dikkat edin.
Cornell Üniversitesi, kedilerde bu kontrolün haftada bir yapılmasını önerir. Bir kitle fark ederseniz onu sıkmayın veya ovmayın. Yerini not edip veteriner hekiminizden randevu alın.
Ne Zaman Veteriner Hekime Başvurmalısınız? Meme Tümörü Nasıl Teşhis Edilir?
Meme hattında fark ettiğiniz her yeni kitle, boyutu ne olursa olsun, veteriner hekim muayenesi gerektirir.
Meme hızla şişip kızardıysa, kitlede açık yara veya kanama varsa ya da dostunuz öksürüyor veya nefes almakta zorlanıyorsa aynı gün veteriner hekiminize ulaşın.
Muayenede veteriner hekiminiz kitlelerin sayısını, boyutlarını, yerlerini ve özelliklerini değerlendirir. Diğer meme bezlerini ve bölgesel lenf düğümlerini de kontrol eder.
Kedi ve Köpeklerde Meme Kanseri Tanısı Nasıl Konur?
Tanı, muayenenin ardından yapılan örnekleme işlemleri ve görüntüleme incelemeleriyle netleştirilir. Veteriner hekiminiz gerekli görürse kan tahlili, akciğer röntgeni veya karın ultrasonu isteyebilir. Bu incelemelerin amaçlarından biri, tümörün lenf düğümlerine, akciğerlere veya diğer organlara yayılıp yayılmadığını araştırmaktır.
Küçük Bir Örnek ile Sitoloji
Veteriner hekiminiz, uygun gördüğü durumlarda kitleden ince bir iğneyle hücre örneği alabilir. Bu hücrelerin mikroskop altında incelenmesine sitoloji denir. Bu yöntem, kitlenin niteliği hakkında kısa sürede ön bilgiler sağlayabilir.
Ancak alınan küçük örnek, kitlenin tamamını temsil etmeyebilir. MSD Veteriner El Kitabı'na göre tümörün tipini ve derecesini belirlemede temel yöntem, doku örneğinin histopatolojik incelemesidir. Kısacası sitoloji ön değerlendirme yapılmasını sağlar. Kesin tanı için ise histopatolojik inceleme gerekebilir.
Evreleme Neden Önemli?
Hastalığın vücuttaki yaygınlığının araştırılmasına evreleme denir. Kullanılan TNM sistemi üç temel soruya odaklanır.
T (Tümör): Birincil tümörün büyüklüğü nedir?
N (Lenf düğümü): Bölgesel lenf düğümlerine yayılım var mı?
M (Metastaz): Uzak organlara yayılım saptanıyor mu?
MSD Veteriner El Kitabı'ndaki tümör boyutu eşikleri kedi ve köpeklerde farklıdır.
| Tümör boyutu | Köpek | Kedi |
| T1 | 3 cm'den küçük | 2 cm'den küçük |
| T2 | 3 ila 5 cm | 2 ila 3 cm |
| T3 | 5 cm'den büyük | 3 cm'den büyük |
Evreleme, tedavinin planlanmasına yardımcı olur.
Kitleyi Bulduk, Peki Sonra? Tedavi Edilebilir mi?
Evet. Meme tümörlerinde başlıca tedavi yöntemlerinden biri cerrahidir. WSAVA Onkoloji Komitesi, birçok köpeğin yalnızca kitlenin cerrahi olarak çıkarılmasıyla tedavi edilebildiğini belirtir.
ACVS'ye göre ameliyatın kapsamı tümörlerin boyutuna, yerine ve sayısına bağlıdır. Köpeklerde genellikle daha sınırlı bir cerrahi girişimle kitle veya etkilenen meme bezi çıkarılır. Kedilerde ise genellikle bir meme zincirinin tamamı veya tercihen her iki meme zinciri cerrahi olarak çıkarılır.
Yayılım riski yüksekse veteriner hekiminiz, ameliyat sonrasında bir onkoloji uzmanından görüş alınmasını ve kemoterapi uygulanmasını değerlendirebilir. ACVS'ye göre kemoterapinin bu tümörlerdeki rolü henüz netleşmemiştir. ACVS, inflamatuvar karsinomda ameliyatı önermez. Bu durumda tedavi, ağrının hafifletilmesine odaklanır.
Sık Sorulan Sorular
Erkek Kedi ve Köpeklerde Meme Tümörü Olur mu?
Evet. Erkeklerde meme tümörü nadiren de olsa gelişebilir. Bu nedenle erkek dostunuzda fark ettiğiniz bir kitleyi de veteriner hekiminize göstermelisiniz.
Her Meme Kitlesi Kanser midir?
Hayır. Özellikle köpeklerde meme tümörlerinin yaklaşık yarısı iyi huyludur. Yine de bir kitlenin iyi huylu mu yoksa kötü huylu mu olduğu, yalnızca görünüşüne veya elle muayene bulgularına bakılarak kesin olarak belirlenemez.
Kısırlaştırılmış Bir Hayvanda Risk Tamamen Ortadan Kalkar mı?
Hayır. Kısırlaştırma, meme tümörü gelişme riskini azaltır ancak bu riski tamamen ortadan kaldırmaz. Düzenli olarak veteriner hekim kontrollerine gitmeniz ve fark ettiğiniz değişiklikleri hekiminize bildirmeniz önemlidir.
Meme Tümörü Akciğere Yayılır mı?
Kötü huylu meme tümörleri, bulundukları bölgeden vücudun diğer dokularına ve organlarına yayılabilir. MSD Veteriner El Kitabı'na göre en sık yayılım yerleri bölgesel lenf düğümleri ve akciğerlerdir. Köpeklerde karaciğer ve böbrekler de etkilenebilir.
Meme Tümörü Ölümcül müdür?
Meme tümörünün ölümcül olup olmadığı, tümörün türüne, boyutuna ve vücuda yayılma durumuna bağlıdır. ACVS'ye göre köpeklerde görülen kötü huylu meme tümörlerinin küçük bir bölümü ölümcüldür. Kedilerde meme tümörlerinin seyri genellikle daha ciddidir. Ancak MSD Veteriner El Kitabı, 2 santimetreden küçük tümörlerde ortanca sağkalım süresinin üç yıldan uzun olduğunu belirtir.
Meme Tümörü Ameliyatından Sonra İyileşme Süreci Nasıldır?
ACVS'ye göre hayvanların çoğu ameliyattan 1 ila 5 gün sonra taburcu edilir. Koruyucu yakalık 10 ila 14 gün boyunca kullanılır. Hayvanın hareketleri yaklaşık iki hafta kısıtlanır ve dikişler kontrol muayenesinde alınır.
Meme Tümörü Ameliyatı Sonrası Nelere Dikkat Edilmelidir?
Dostunuzun dikiş bölgesine ulaşmasını engelleyin ve ağrı kesiciler de dâhil olmak üzere verilen ilaçları düzenli kullanmasını sağlayın. Yarada kızarıklık, şişlik, akıntı ya da açılma görürseniz veteriner hekiminize haber verin. ACVS, kötü huylu meme tümörlerinde ameliyattan sonraki ilk yıl boyunca üç ayda bir kontrol yapılmasını önerir.
Meme Kanseri Farkındalık Ayı'nda kendi sağlık kontrollerinizin önemini hatırlarken dostunuzun sağlığı için de küçük bir adım atabilirsiniz. Onu severken meme hattındaki değişikliklere dikkat edin, düzenli veteriner hekim kontrollerini aksatmayın ve kısırlaştırma için uygun zamanı hekiminizle görüşün. Bir kitle fark ederseniz veteriner hekim tarafından değerlendirilmesini ertelemeyin.
Sağlıkla ve sevgiyle kalın!
Kaynaklar
https://www.acvs.org/small-animal/mammary-tumors/
https://www.msdvetmanual.com/reproductive-system/mammary-tumors-in-dogs/mammary-tumors-in-dogs
https://www.msdvetmanual.com/reproductive-system/mammary-tumors-in-cats/mammary-tumors-in-cats
https://wsava.org/wp-content/uploads/2024/10/Owner-Fact-Sheet-Canine-Mammary-Tumors-Turkish.pdf
https://doi.org/10.24070/bjvp.1983-0246.v13i3p555-574
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17573766/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19392751/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16095174/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22647210/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15899300/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37231594/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37012055/
