Kediden İnsana Bulaşan Mantar Nasıl Geçer?
Kediden bulaşan mantar, siz tıp doktoru reçetesiyle, kediniz de veteriner hekim kontrolünde aynı anda tedavi edildiğinizde, ev ortamı da düzenli temizlendiğinde geçer. Vücuttaki halka şeklindeki lekeler kremle genellikle 2 ila 4 haftada düzelir. Saçlı deri tutulumu ağızdan ilaçla 1 ila 3 ay, tırnak tutulumu ise birkaç aydan bir yıla kadar sürebilir. Kediniz tedavi edilmezse ya da evdeki sporlar temizlenmezse mantar yeniden bulaşabilir. Lekeler tedaviye rağmen yayılıyorsa, saçlı deride görülüyorsa ya da bağışıklığınız zayıfsa vakit kaybetmeden hekiminize başvurun.
Kedinizi kucağınıza aldıktan birkaç hafta sonra kolunuzda kaşıntılı, yuvarlak bir leke fark ettiniz ve veteriner hekiminiz kedinizde mantar olduğunu söyledi. Bu tablo oldukça yaygındır. İyi haber şu ki kedi mantarı (dermatofitoz) tedavi edilebilen bir enfeksiyondur. Süreci çoğu zaman kedinin tedavi edilmemesi, kremin erken bırakılması ya da evdeki sporların temizlenmemesi uzatır. Haberlerde sık duyduğunuz kara mantar (mukormikoz) ise bambaşka bir hastalıktır. CDC'ye göre mukormikoz olarak da bilinen kara mantar hastalığı insandan insana ya da hayvandan insana bulaşmaz.
Bu yazıda kediden bulaşan mantarın nasıl tedavi edildiğini, ne kadar sürede geçtiğini, sık yapılan hataları ve iyileşme sürecinde evde neler yapmanız gerektiğini bulacaksınız.
UYARI: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hekim ya da veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Yazıdaki bilgiler ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), Merck Manual, İngiliz Dermatologlar Derneği ve Avrupa Kedi Hastalıkları Danışma Kurulu (ABCD) kılavuzları temel alınarak hazırlanmıştır.
Kediden Bulaşan Mantar Nasıl Tedavi Edilir?
Kediden bulaşan mantarın tedavisi iki hastayı birlikte kapsar. Siz aile hekimi ya da dermatolog, kediniz ise veteriner hekim tarafından aynı dönemde tedavi edilir. Etken çoğunlukla Microsporum canis, daha seyrek olarak Trichophyton türleridir. Hayvandan insana geçebildiği için kedi mantarı bir zoonozdur. ABCD'ye göre bağışıklığı güçlü kedilerde tek tük lezyonlar 1 ila 3 ayda kendiliğinden kaybolabilir. Ancak bu sürede kedi çevreye spor yaymayı sürdürebilir.
Kedi Mantarı Nasıl Teşhis Edilir?
Halka şeklindeki her leke mantar olmayabilir. Nummuler egzama, sedef ya da pityriasis rosea benzer görünebilir. Hekiminiz gerektiğinde lezyondan aldığı küçük bir deri kazıntısını mikroskopta inceler ya da kültür incelemesi yapılması için laboratuvara gönderir. Tek ve sınırlı bir leke için öncelikle aile hekiminize başvurabilirsiniz. Yaygın leke, saçlı deri ya da tırnak tutulumu söz konusuysa dermatoloji polikliniğine, çocuklarda görülen vakalarda ise çocuk sağlığı ve hastalıkları ya da dermatoloji polikliniğine başvurmanız önerilir.
Vücut Mantarı (Tinea Corporis)
Vücut mantarı (tinea corporis) kenarları kızarık ve pullu, ortası daha soluk, kaşıntılı halkalar şeklinde görülür. Tedavi çoğunlukla hekimin önerdiği antifungal (mantar karşıtı) krem ya da losyonla yapılır. Merck Manual, kremin lekeler tamamen kaybolduktan sonra da 7 ila 10 gün sürülmesini önerir. Yaygın ya da inatçı vakalarda hekim ağızdan ilaca geçebilir.
Saçlı Deri Mantarı (Tinea Capitis)
Saçlı deri mantarı (tinea capitis) en sık çocuklarda, kepekli ve saçların kırıldığı yamalar şeklinde görülür. İngiliz Dermatologlar Derneğinin kılavuzu, saçlı deri mantarının tedavisinde krem ya da şampuanın tek başına kullanılmasını önermez. DermNet'in belirttiği gibi, saçlı deri mantarında topikal ilaçlar tek başına yeterli tedavi sağlamaz. Bu yüzden hekim ağızdan alınan bir ilaç yazar, antifungal şampuan ise bulaştırıcılığı azaltmak için destek olarak kullanılır. Bazen kerion denen ağrılı, iltihaplı bir şişlik gelişebilir. Aynı kılavuz, uygun tedaviye başlanan çocukların okula ve kreşe gidebileceğini belirtir.
Tırnak Mantarı (Tinea Unguium)
Kedilerde en sık görülen etken M. canis tırnak mantarlarında nadir bulunur. Guatemala'da yürütülen ve 2013 yılında yayımlanan "Microsporum spp. onychomycosis" başlıklı çalışmada, 4.220 tırnak mantarı vakasının yalnızca 10'unda etkenin M. canis olduğu belirlenmiştir. Tırnak mantarında (tinea unguium) kalınlaşma, renk değişimi ve kırılganlık görülür. Sıradan kremler tırnak plağına yeterince işlemez. Hekim tırnağa özel bir ürün ya da ağızdan ilaç seçebilir ve tedavi aylar sürer.
Kediden Bulaşan Mantar Ne Kadar Sürede Geçer?
Kediden bulaşan mantarın ne kadar sürede geçeceği, yerleştiği bölgeye ve tedaviye ne kadar düzenli uyduğunuza bağlıdır. CDC'ye göre deri mantarında kremler genellikle 2 ila 4 hafta, saçlı deride ağızdan ilaç 1 ila 3 ay kullanılır. Tırnak mantarının düzelmesi ise birkaç aydan bir yıla kadar sürebilir. Tablo genel bir çerçeve sunar. Sizin için doğru süreyi hekiminiz belirler.
| Bölge | Tipik Görünüm | Tedavi Yaklaşımı | Tahmini Süre | Ne Zaman Yeniden Kontrol |
| Vücut | Kenarı kızarık, pullu, kaşıntılı halka | Antifungal krem, inatçı vakada ağızdan ilaç | 2 ila 4 hafta | Leke büyüyorsa ya da krem bırakılınca dönüyorsa |
| Yüz ve el | Halka biçimini kaybedebilen kızarıklık | Antifungal krem | Genellikle 2 ila 4 hafta | Göz çevresi tutulduysa ya da yanıt yoksa |
| Saçlı deri | Kepekli yama, kırık saçlar, bazen kerion | Ağızdan ilaç + destek şampuan | 1 ila 3 ay | Saç dökülmesi artıyorsa ya da ağrılı şişlik varsa |
| Tırnak (nadir) | Kalınlaşma, renk değişimi | Tırnağa özel ürün ya da ağızdan ilaç | Birkaç ay ile 1 yıl | Yeni çıkan tırnak da etkileniyorsa |
Yaygın olarak bilinen “Mantar 2-4 haftada geçer.” bilgisi yalnızca vücuttaki yüzeysel lekeler için geçerlidir. Saçlı deri ve tırnakta süre aylarla ölçülür.
Tedavide Sık Yapılan Hatalar
Kediden bulaşan mantarın uzamasının ya da tekrar etmesinin arkasında çoğu zaman birkaç tanıdık hata vardır.
Kortizonlu krem sürmek: CDC, mantar olabilecek döküntülerde steroidli kremlerin enfeksiyonu kötüleştirebileceği uyarısını yapar. DermNet'e göre bu durumda mantar görünüm değiştirip yayılabilir ve tanınması zorlaşır (tinea incognito).
Lekeler solunca tedaviyi bırakmak: Kızarıklık birkaç günde azalabilir ama mantar deride yaşamaya devam eder. CDC ve NHS, belirtiler düzelse bile ilacın söylenen süre boyunca kullanılmasını önerir. Erken bırakılan tedavi lekelerin geri dönmesine yol açabilir.
Size yazılan ilacı kedinize uygulamak: ABCD'ye göre kedide kremle tek başına tedavi çoğu zaman yetmez ve kedi sürülen ürünü yalayabilir. Kedinizin tedavisini veteriner hekiminiz planlar.
Kediyi tedavi ettirmemek: Siz iyileşseniz bile kediniz enfekte kaldıkça mantar size tekrar bulaşabilir.
Havlu, tarak ve yastık paylaşmak: NHS, mantarın çarşaf, tarak ve havlu gibi eşyalarla da bulaşabildiğini belirtir.
Ev çözümlerine yönelmek: Sirke ya da sarımsak cildi tahriş edebilir. MSD Veterinary Manual'a göre çay ağacı yağı evcil hayvanlarda en sık bildirilen uçucu yağ zehirlenmesidir ve kediler uçucu yağlara daha duyarlıdır. Belirtiler arasında kusma, denge kaybı ve titreme görülebilir. Kedinize hiçbir uçucu yağ sürmeyin.
Mantar Neden Kedi Tedavi Edilmeden Geçmez?
Kediden bulaşan mantarın asıl kaynağı kedinizin tüyleridir. Enfekte kedi, artrospor denen dayanıklı sporları tüy ve deri döküntüleriyle çevreye yayar. Siz de kedinizi severken ya da yattığı koltuk, halı, tarak gibi eşyalara dokunurken bu sporlarla karşılaşırsınız. ABCD'ye göre artrosporlar kuru ortamda bir yıl ya da daha uzun süre canlı kalabilir. Bu yüzden sizdeki lekelerin kalıcı olarak geçmesi için kedinizin tedavisinin veteriner hekim kontrolünde aksatılmadan sürdürülmesi gerekir.
Belirti göstermeyen bir kedi de mantar bulaştırabilir. ABCD, birçok kedinin tüylerinde mantar sporlarını belirti göstermeden taşıyabildiğini ya da belirtisiz bir enfeksiyon geçirebildiğini vurgular. Genç kediler, bağışıklığı zayıf kediler ve barınak gibi kalabalık ortamlardan gelen kediler daha sık etkilenir.
Veteriner hekiminiz tek bir teste güvenmez. ABCD'ye göre M. canis suşlarının yaklaşık yarısı Wood lambası (ultraviyole muayene lambası) altında parlar. Bu nedenle bulgular fungal kültür ya da PCR ile doğrulanır. Kedilerde tedavi genellikle ağızdan alınan ilaçlarla tüm vücuda uygulanan banyo ya da durulama solüsyonlarının birlikte kullanılmasını içerir. ABCD, 1 ila 3 hafta arayla alınan en az iki ardışık kültürde mantar üremeyene kadar tedaviye devam edilmesini önerir. Ayrıntılar için kedilerde mantar belirtileri ve tedavisiyazımıza, tüy dökülmesinin başka nedenleri için kedilerde deri ve cilt hastalıkları ve kedilerde dermatityazılarımıza göz atabilirsiniz.
İyileşme Sürecinde Evde Yapmanız Gerekenler
Kediden bulaşan mantarı geride bırakmak için ev temizliği de ilaçlar kadar önemlidir. ABCD'nin önerileri mekanik temizlik, yıkama ve dezenfeksiyon sırasına dayanır.
- Kedinizin vakit geçirdiği alanları süpürün, torbayı ya da hazneyi kapalı bir poşetle hemen atın.
- Yüzeyleri önce deterjanla silin, sonra dezenfektan kullanın. Kir ve tüy temizlenmeden dezenfektan etkili çalışmaz.
- Dezenfektanı veteriner hekiminize danışarak seçin. Bazı ürünler kedinin solunum yollarını ve derisini tahriş edebilir. Kimyasalları yalnızca cansız yüzeylerde kullanın.
- Yıkanabilen eşyaları uygun sıcaklıkta yıkayın. ABCD, yıkanabilir eşyaların en az 60 °C'de yıkanmasını önerir. Battaniyeler, örtüler ve yıkanabilir kedi yatakları uygun sıcaklıkta yıkanarak temizlenebilir.
- Tarak ve fırçaları ayırın.Hasta kedinin kullandığı kedi tarağı ve fırçaları başka hayvanlarla paylaşılmamalı. Tedavi tamamlandığında bu eşyalar temizlenmeli ya da yenilenmelidir.
- Temastan sonra elinizi yıkayın. Kedinize ilaç verirken eldiven kullanmanız ve ardından ellerinizi sabunla yıkamanız önerilir.
- Risk altındaysanız bakımı devredin. Bağışıklığınız zayıfsa ya da hamileyseniz, kedinizin bakımını ve ilaç uygulamasını mümkünse evdeki başka birine bırakın ve hekiminize danışın.
- Kedinizi tedavi bitene kadar yatağınıza almayın. Havlu ve yastıklarınızı da evdekilerle paylaşmayın.
- Diğer hayvanları ve aile bireylerini kontrol ettirin. DermNet, evdeki diğer hayvanların veteriner hekim tarafından muayene edilmesini ve aile bireylerinin de mantar enfeksiyonu belirtileri açısından değerlendirilmesini önerir.
Mantar Tedavisinde Ne Zaman Kontrole Gitmelisiniz?
Kediden bulaşan mantar çoğu zaman sorunsuz iyileşir. Yine de bazı durumlar yeniden değerlendirme gerektirir.
Hekiminize yeniden başvurmanız gereken durumlar
- Düzenli tedaviye rağmen leke büyüyor ya da yeni lekeler çıkıyorsa
- Çocuğunuzun saçlı derisinde kepekli yama, saç kırılması ya da ağrılı bir şişlik varsa
- Bağışıklığınız zayıfsa (kemoterapi, steroid kullanımı, diyabet gibi) ya da hamileyseniz
- İlaçtan sonra kızarıklık, kabarma ya da nefes darlığı oluştuysa
- İyileştikten haftalar sonra lekeler geri döndüyse
Veteriner hekiminize başvurmanız gereken durumlar
- Tedavi sürerken kedinizde yeni tüysüz alanlar oluşuyorsa
- Mantar ilacı kullanırken kedinizde iştahsızlık, kusma, hâlsizlik ya da göz aklarında sararma varsa
- Lezyonlar çok küçük bir yavru kedide görüldüyse
Sık Sorulan Sorular
Kediden bulaşan mantar kendiliğinden geçer mi?
ABCD'ye göre bağışıklığı güçlü kedilerde tek tük lezyonlar 1 ila 3 ayda kendiliğinden geçebilir, ancak bu sürede mantar çevreye yayılmayı sürdürür. Sizdeki lekeler için beklemek yerine hekim kontrolü önerilir.
Kediden bulaşan mantar iz bırakır mı?
Vücuttaki lekeler tedaviyle düzelir, ancak özellikle koyu tenli kişilerde lekenin yerinde bir süre renk koyulaşması kalabilir. Bu konuda hekiminize danışabilirsiniz. DermNet'e göre saçlı deride kerion gelişirse kalıcı saç kaybı görülebilir, bu yüzden çocuklarda erken tedavi önemlidir.
Mantar geçtikten sonra tekrar bulaşır mı?
Evet, tekrar bulaşabilir. Daha önce mantar enfeksiyonu geçirmiş olmak, aynı enfeksiyonun yeniden bulaşmasını engellemez. Kediniz tedavisini tamamlamadıysa ya da evdeki sporlar temizlenmediyse lekeler geri dönebilir.
Tedavi sürerken kedimi sevebilir miyim?
Kedinizi yalnız bırakmanız gerekmez. Kedinizin bakımını yaparken yakın teması azaltmanız, eldiven kullanmanız ve işlemden sonra ellerinizi yıkamanız önerilir. Veteriner hekiminiz tedavinin bittiğini söyleyene kadar kedinizi yatağınıza almayın.
Kediden mantar bulaştığında hangi doktora gidilir?
Tek bir deri lekesinin mantar olup olmadığını öğrenmek için aile hekiminize başvurabilirsiniz. Lekeler yaygınsa, saçlı deri ya da tırnak etkilendiyse dermatoloji polikliniğine, çocuklar için çocuk sağlığı ya da dermatoloji uzmanına gidilmesi önerilir.
Kediden bulaşan mantar insandan insana geçer mi?
Geçebilir, ancak vakaların çoğu kediyle temastan kaynaklanır. CDC, mantarın cilt temasıyla ve ortak eşyaların kullanılması yoluyla insandan insana da bulaşabildiğini belirtir. 2014 yılında yayımlanan "An outbreak of Microsporum canis in two elementary schools" başlıklı çalışmada, Slovenya'daki salgının en olası kaynağının bir yavru kedi olduğu ve ikincil bulaşmaların ortak jimnastik dersleri sırasında gerçekleştiği bildirilmiştir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hekim ya da veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Düzelmeyen bir leke ya da kedinizde yeni bir tüy dökülmesi fark ederseniz vakit kaybetmeden ilgili uzmana başvurun.
Kaynaklar
https://www.cdc.gov/ringworm/treatment/index.html
https://www.cdc.gov/ringworm/about/index.html
https://www.cdc.gov/mucormycosis/risk-factors/index.html
https://www.nhs.uk/conditions/ringworm/
https://www.merckmanuals.com/home/skin-disorders/fungal-skin-infections/body-ringworm-tinea-corporis
https://academic.oup.com/bjd/article/171/3/454/6615682
https://dermnetnz.org/topics/tinea-incognito
https://dermnetnz.org/topics/tinea-capitis
https://www.abcdcatsvets.org/guideline-for-dermatophytosis-ringworm-in-cats/
