Kediler İçin Zehirli Bitkiler ve Güvenli Ev Bitkileri

Kediler için zehirli bitkilerin başında zambak, zakkum, sagu palmiyesi, güz çiğdemi ve açelya gelir. Bu gruptaki bitkilerle temas kedilerde hayati riske neden olur. Difenbahya, filodendron ve antoryum genellikle ağız tahrişiyle sınırlı kalır. Areka palmiyesi, Boston eğreltisi, dua çiçeği ve fesleğen ise ASPCA kayıtlarında toksik değildir. Kediniz zambakla temas ettiyse belirti beklemeden veteriner hekiminize ulaşın. Evde kusturmaya çalışmayın, süt veya yağ vermeyin.

Yeni bir saksı aldığınızda ya da size bir buket çiçek hediye edildiğinde akla ilk gelen soru “Bu bitki kedim için zararlı mı?” olur. Bartın Orman Fakültesi Dergisi'nde yayımlanan bir çalışmaya göre Türkiye'de en çok satılan iç mekân süs bitkilerinin yalnızca %25,92'si toksik özellik taşımıyor.

İyi haber ise evinizdeki tüm bitkilerden vazgeçmeniz gerekmiyor. Bu yazıda hangi bitkilerin gerçekten hayati risk taşıdığını, hangilerinin geçici tahriş yaptığını, güvenli alternatifleri ve kediniz bir yaprak yediğinde atmanız gereken ilk adımları bulacaksınız.

UYARI: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Bilgiler ASPCA Hayvan Zehir Kontrol Merkezi, ASPCApro ve FDA verileri temel alınarak hazırlanmıştır. Şüpheli her durumda önceliğiniz veteriner hekiminize ulaşmak olmalıdır.

Kediler Neden Bitki Yer?

Kedilerin bitkiye yönelmesi çoğu zaman normaldir: Hareket eden yapraklar avlanma içgüdüsünü tetikler, kaba lifler sindirimi uyarır, çiğneme dürtüsü kendi başına tatmin edicidir. Canı sıkılan kediler bitkilere daha çok yönelir. kediniz toprak veya kumaş gibi besin olmayan maddeleri de ısrarla yiyorsa bu tablo Pika Sendromuolarak adlandırılır ve veteriner hekim değerlendirmesi ister.

Kediler İçin Zehirli Bitkiler Listesi

Aşağıdaki tabloda bitkiler, ASPCA kayıtlarındaki belirtiler esas alınarak risk düzeyine göre sıralandı. En önemli zehirli bitki tek bir kategoride değerlendirilmemelidir. Zambak böbrek yetmezliğine yol açarken difenbahya çoğu vakada ağızda geçici bir yanmayla sınırlı kalır.

 Orman sarmaşığı (Hedera helix), telgraf çiçeği (Tradescantia) ve yılbaşı yıldızı (Euphorbia pulcherrima) da tahriş edici gruptadır. Yılbaşı yıldızının ölümcül olduğu inanışı doğru değildir. Soğanlı bitkilerde asıl risk, kedinin saksıyı eşeleyip soğana ulaşmasıdır.

Kediler İçin En Tehlikeli Bitki: Zambak

Zambak ayrı bir şekilde ele alınmalıdır. Bu bitkinin etkisi türe özgüdür. Gerçek zambaklar (Lilium) ve gün güzeli (Hemerocallis) kedilerde böbrek hücrelerine zarar verir, köpeklerde aynı tabloya yol açmaz.

FDA ve ASPCApro'nun uyardığı kritik nokta, bitkinin yenmesinin şart olmamasıdır. Tüye bulaşan polenin yalanarak yutulması ya da zambak duran vazonun suyundan içilmesi de akut böbrek hasarı başlatabilir.Kesme çiçek buketleri de bu yüzden en az saksı bitkileri kadar dikkat ister.

Zaman burada belirleyicidir. UC Davis Veteriner Fakültesi'ne göre tedavi 18 saatten fazla gecikirse böbrek yetmezliği olasılığı yükselir. Journal of the American Veterinary Medical Association'da yayımlanan 25 vakalık çalışmada, erken sıvı tedavisi uygulanan kedilerde sonuçların belirgin ölçüde daha iyi olduğu bildirilmiştir. Temas şüphesinde hiçbir belirti beklemeden veteriner hekiminize ulaşın.

Kediler İçin Güvenli Ev Bitkileri

Aşağıdaki türler ASPCA'nın toksik olmayan bitki kayıtlarında yer alır.

Toksik değil ile sınırsız yenebilir aynı şey değildir. Kediler zorunlu etçildir. Bitkisel lifi ancak sınırlı ölçüde sindirebildikleri için güvenli bir eğreltiyi fazla yiyen kedi de kusabilir.

ASPCA'nın toksik değil kaydı ayrıca yalnızca bitkinin kendisi için geçerlidir; saksının içeriğini kapsamaz. Kimyasal gübre, tarım ilacı ya da topraktaki küf kendi başına zehirlenme sebebi olabilir. Yeni gelen bitkilerin yapraklarını nemli bezle silmek iyi bir alışkanlıktır.

Kediler İçin Zehirli Olup Olmadığı Konusunda Kaynakların Çeliştiği Bitkiler

Bazı bitkiler bir listede zararlı gözükürken diğerinde güvenli görünür. Bu karışıklığın çoğu Türkçe halk adlarının birden fazla bitkiyi karşılamasından kaynaklanır. Bu yüzden bitki alırken etiketteki Latince adı kontrol etmek en güvenilir yoldur. ASPCA kayıtlarına göre:

• Fesleğen (Ocimum basilicum) toksik değildir. Bazı Türkçe listelerde zararlı görünmesi bir aktarım hatasıdır.
• Nane toksik bitkiler listesinde yer alır ama tür farkı belirleyicidir. ASPCA bahçe nanesini (Mentha sp.) kediler için toksik olarak kaydeder. Etkisi çok miktarda yendiğinde kusma ve ishalle sınırlıdır. Anadolu'da yarpuz olarak adlandırılan Mentha pulegium ise pulegon içeriği nedeniyle çok daha risklidir. “Nane zararsızdır.” genellemesi yapılamaz.
• Papatya toksik bitkiler listesinde yer alır. Roma papatyası (Chamaemelum nobile) ASPCA kayıtlarında toksik bitkiler arasındadır. Uçucu yağları temas dermatiti, kusma ve ishal yapabilir.
• Örümcek çiçeği zehirli değildir. Kedilerin bu bitkiye belirgin ilgi gösterdiği anlatılır. Bu, gözleme dayalı bir aktarımdır, kanıtlanmış bir mekanizma değildir.
• Barış çiçeği ve calla gerçek zambak değildir. Adında zambak geçse de Spathiphyllum ve Zantedeschia, Lilium cinsinden değildir. Ağızda tahriş yaparlar ama gerçek zambaklardaki böbrek tablosunu oluşturmazlar.

Kedilerde Bitki Zehirlenmesi Belirtileri

Erken bulgular (dakikalar içinde):

• Aşırı salya
• Ağzını patisiyle ovuşturma
• Öğürme
• Kusma
• Yutkunma güçlüğü (özellikle ağız tahrişi yapan bitkilerde görülür)

Geç bulgular (saatler ve günler içinde):

• Hâlsizlik
• İştahsızlık
• Su tüketiminde değişiklik
• İshal
• Sarılık
• Denge Kaybı
• Titreme

Organları etkileyen bitkilerde asıl tehlike geç bulgulardadır. Kedi ilk saatlerde iyi görünebilir.

Bu belirtiler enfeksiyonlarla ya da yabancı cisim yutulmasıyla karışabilir. Veteriner hekiminize bitki zehirlenmesi şüphenizi mutlaka söyleyin. Bu bilgi ayırıcı tanıyı hızlandırır. Yavru kediler ayrıca daha hassastır. Vücut ağırlıklarına oranla maruz kaldıkları miktar yetişkinlere göre daha yüksektir.

Kediniz Zehirli Bir Bitki Yediyse Ne Yapmalısınız?

Öncelik her zaman veteriner hekime ulaşmaktır. Aşağıdaki adımlar veteriner hekime başvurmanın yerine geçmez. Hekime ulaşana kadar geçen süre içindir.

Yapılması gerekenler:

• Kediyi bitkiden uzaklaştırın, sakin bir odaya alın.
• Bitkinin fotoğrafını çekin ya da parçasını alın. Tür bilgisi tedaviyi etkiler.
• Ne kadar ve ne zaman yediğini not edin.
• Ağız çevresindeki yaprak parçalarını alın.
• 24 saat açık kliniğe haber verip yola çıkın.

Kesinlikle yapılmaması gerekenler:

• Kusturmaya çalışmayın. Oksijenli su veya tuzlu su gibi evde kusturma yöntemleri mide ve yemek borusu hasarına, kusmuğun akciğere kaçmasına yol açabilir. Kusturma gerekiyorsa bu işlem klinikte hekim tarafından yapılır.
• Süt, yoğurt veya yağ vermeyin.
• İnsan ilacı vermeyin. Parasetamol başta olmak üzere birçok insan ilacı kediler için ayrıca zehirlidir.
• Belirti çıkmasını beklemeyin. Zambak, zakkum, güz çiğdemi ve sagu palmiyesi söz konusu olduğunda beklemek zaman kaybıdır.

Türkiye'de evcil hayvanlara özel bir zehir danışma hattı yoktur. 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi insan zehirlenmelerine odaklıdır. En doğru hazırlık, 24 saat açık olan en yakın veteriner kliniğinin numarasını şimdiden telefonunuza kaydetmektir.

Kedinizi Bitkilerden Uzak Tutmanın Yolları

En kesin yöntem, çok yüksek riskli bitkileri evde hiç bulundurmamaktır. Zambak için bu bir öneri olarak düşünülmemeli kesin bir kural olarak ele alınmalıdır.

Diğer bitkileri ise erişilmesi zor raflara ya da asma saksılara almak, saksı yüzeyini çakılla kapatmak işe yarayabilir.

Kalıcı çözüm için yasak koymak yerine güvenli bir hedef sunmak etkilidir. Kedi çimi tahıl tohumundan çimlendirilen bir kaba lif kaynağıdır. Çiğneme dürtüsünü güvenli bir yere yönlendirir. Kedi otlu ve matatabili oyuncaklar ise koku yoluyla etki eder. Bu etki genellikle kısa sürer ve bağımlılık oluşturduğu gösterilmemiştir. Kedi otu (Nepeta cataria) ASPCA kayıtlarında toksik etiketiyle geçer. Bu, aşırı yendiğinde kusma ve ishale yol açabileceği anlamına gelir. Kedi otu olağan kullanımda sorun çıkarmaz. Sıkılma kaynaklı çiğnemede kedi zeka oyuncakları ve düzenli oyun rutini fark yaratır.

Kedinizin bir bitkiye yıllardır dokunmamış olması, asla dokunmayacağının garantisini vermez. Rutini değiştiğinde ilgi aniden başlayabilir. Yapay bitkiler de risksiz değildir. Koparılan plastik parçalar bağırsak tıkanıklığı yapabilir.

Sık Sorulan Sorular

Zambak kediler için gerçekten ölümcül mü? Sadece koklamak zararlı mı?

Evet. FDA ve ASPCApro'ya göre bitkiyi yemek şart değildir. Tüye bulaşan polenin yalanması ya da vazo suyundan içilmesi de böbrek hasarı başlatabilir. Temas şüphesinde belirti beklemeden başvurun.

Kedim zehirli bir bitkiyi çiğnerse evde kusturabilir miyim?

Hayır. Evde kusturma mide ve yemek borusuna zarar verebilir, kusmuğun akciğere kaçma riski vardır. Kediyi bitkiden uzaklaştırın, bitkinin fotoğrafını alın ve veteriner hekiminize ulaşın.

Fesleğen, nane ve papatya kediler için zararlı mı?

Fesleğen ASPCA kayıtlarında toksik değildir. Nane (Mentha sp.) toksik bitkiler listesinde yer alır. Çok miktarda yenirse kusma ve ishal yapar. Yarpuz (Mentha pulegium) çok daha risklidir. Roma papatyası da toksik bitkiler arasındadır.

Bitki zehirlenmesi belirtileri ne kadar sürede ortaya çıkar?

Ağız tahrişi yapan bitkilerde dakikalar içinde başlar. Organları etkileyenlerde tablo saatler, hatta günler sonra belirginleşebilir. Kedinin ilk saatlerde iyi görünmesi risk olmadığı anlamına gelmez.

Kedi çimi ile kedi otu aynı şey mi, ikisi de güvenli mi?

Farklı işler görürler. Kedi çimi tahıl tohumundan çimlendirilen bir kaba lif kaynağıdır. Kedi otu (Nepeta cataria) ise koku yoluyla davranışsal rahatlama sağlar. Kedi otu ASPCA'da toksik olarak etiketlenmiş olsa da bu etiket, aşırı miktarda yendiğinde kusma ve ishale yol açabileceği anlamına gelir. Kedi otu olağan kullanımda sorun oluşturmaz.

Evinizdeki yeşili korumakla kedinizi korumak birbirinin alternatifi olmadığından yüksek riskli türü evden çıkarmak, kalanları erişilmez yerlere almak ve güvenli bir çiğneme alternatifi sunmak gerekir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, veteriner hekim muayenesinin yerine geçmez. Zehirli bitki teması şüphesinde derhal veteriner hekiminize başvurun.

Kaynaklar

1.   https://www.aspca.org/pet-care/animal-poison-control/cats-plant-list

2.   https://www.aspca.org/pet-care/aspca-poison-control/toxic-and-non-toxic-plants/lily

3.   https://www.aspca.org/pet-care/aspca-poison-control/toxic-and-non-toxic-plants/roman-chamomile

4.   https://www.aspca.org/pet-care/aspca-poison-control/toxic-and-non-toxic-plants/basil

5.   https://www.aspcapro.org/resource/how-spot-which-lilies-are-dangerous-cats-plan-treatment

6.   https://www.fda.gov/animal-veterinary/animal-health-literacy/lovely-lilies-and-curious-cats-dangerous-combination

7.   https://avmajournals.avma.org/view/journals/javma/242/8/javma.242.8.1110.xml

8.   https://www.aspca.org/pet-care/animal-poison-control/toxic-and-non-toxic-plants/mint

9.   https://dergipark.org.tr/en/pub/barofd/issue/34776/362064