Kediler Neden Kusar? Kedilerde Kusmayı Önleme Yöntemleri

Kediler tüy yumağı, hızlı yeme veya ani mama değişimi gibi masum sebeplerle kusabileceği gibi ciddi sağlık sorunları nedeniyle de kusabilir. Kedilerin kusmasını normalleştirmek ise çok yapılan yanlışlardan biridir. Tüy yumağı nedeniyle kusma dâhil ayda ikiden fazla kusma kronik kusma sayılır ve araştırılması gerekir. Kusmukta kan varsa, kediniz öğürdüğü hâlde bir şey çıkaramıyorsa, kusma 24 saatten uzun sürüyorsa ya da hâlsizlik ve karın ağrısı eşlik ederse vakit kaybetmeden veteriner hekime ulaşın

Kedinizin çömelip boynunu uzattığını, öğürdüğünü ve kustuğunu görmek huzursuz edicidir. Çoğu pati ebeveyni bu durumun normal olup olmadığını merak eder. Cevap üç ipucunda saklıdır: kusmuğun rengi ve içeriği, kusmanın sıklığı ve eşlik eden belirtiler.

Bu yazıda kusmanın nedenlerini, kusmuk renginin ne anlattığını, kusma ile geri çıkarma arasındaki farkı, hangi sıklığın normal sayıldığını ve ne zaman hekime gitmeniz gerektiğini bulacaksınız.

UYARI: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Yazıdaki bilgiler Cornell Feline Health Center, VCA Animal Hospitals, FDA ve hakemli veteriner literatürü temel alınarak hazırlanmıştır. Şüpheli her durumda önceliğiniz veteriner hekiminize ulaşmak olmalıdır.

Kedilerde Kusmanın Yaygın Nedenleri

Kusma sindirim sisteminin çok sayıda uyarana verdiği ortak tepkisidir. Kusmanın yaygın nedenlerini iki alt kümeye ayırabiliriz. İlki mide ve bağırsakla ilgili nedenler, ikincisi ise başka bir organdaki sorunun kusma olarak yansıdığı sistemik nedenler. Sistemik nedenler, orta yaş üstü kedilerde en yaygın kusma sebebidir.

Tüy Yumağı, Hızlı Yeme ve Mama Değişimi

Kediler uyanık zamanlarının çoğunu tüylerini temizleyerek geçirir. Kedilerin dilindeki geriye dönük küçük dikenler ölü tüyleri toplar ve tüylerin yutulmasına neden olur. Bu tüyler normalde dışkıyla atılır. Midede sertleştiğinde mukozayı tahriş edip kusmaya yol açar. Düzenli tarama, tam ve dengeli kedi maması seçimi ile tüy yumağı önleyici malt macunlar tüy yumağı yükünü azaltır. Tüy yumağına dair detaylı bilgi için Kedilerde Tüy Yumağı (Hairball) Sorunu: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri yazımızda bulabilirsiniz.

Hızlı yiyen kedilerde mide aniden aşırı dolduğunda sindirilmemiş mama kusma yoluyla dışarı atılabilir. Yavaş mama yeme kabı ve küçük porsiyonlar bu durumu düzeltmeye yardımcı olur. Ani mama değişimi ise bağırsak florasını bozabilir. Mama değişimini kademeli yapmak ve geçişi 7-10 güne yaymak gerekir.

Parazit, Gıda Alerjisi ve Yabancı Cisim

Türkiye'de kedilerde parazit yükü yüksektir. Ülkemizde yapılan parazitoloji çalışmaları, sokakta yaşayan kedilerin önemli bölümünde bağırsak paraziti saptandığını, Giardia ve Toxocara türlerinin başı çektiğini gösterir. Kusmukta solucan görülmesi yoğun parazit yükünü gösterir. Kedilerde iç parazit ve düzenli paraziter kontrol takvimi aksatılmamalıdır.

Gıda alerjisine kaşıntı ve deri belirtileri eşlik edebilir, ancak tek bulgu kronik kusma da olabilir; deri belirtisi yok diye gıda alerjisi olasılığını elemeyin. Tanı kan testiyle değil, hekim gözetiminde 8-12 haftalık eliminasyon diyetiyle konur. Yabancı cisimde en tehlikeli grup ip, iplik, kurdele ve diş ipi gibi lineer malzemelerdir: Bir ucu dil kökünde ya da midede sabitlenen ip, bağırsak kasıldıkça bağırsak duvarını testere gibi keserek delinmeye yol açabilir. Acil cerrahi müdahale gerekir.

Böbrek, Tiroit ve Pankreas Kaynaklı Kusma

Kronik böbrek hastalığında biriken toksinler beyindeki kusma merkezini uyarır, mide mukozasını tahriş eder. Hipertiroidide bağırsak hareketliliği hızlanır. Kedi çok yediği hâlde kilo kaybeder. Kedilerde pankreatitin en belirgin bulguları kusma değil, uyuşukluk ve iştahsızlıktır. Orta yaş üstü bir kedide yeni başlayan düzenli kusma kan ve idrar tetkikiyle değerlendirilmelidir.

Kusmuk Rengi ve İçeriği Ne Anlatır?

Kusmuğun rengi ve içeriği aciliyeti belirlemede en hızlı ipucudur. Aşağıdaki tablo yaygın görünümleri ve aciliyet düzeylerini özetler.

Renk tek başına tanı koymak için yeterli değildir. Kedilerde sarı kusmuk, köpeklerdeki gibi basit bir açlık kusması olarak geçiştirilmemelidir: Kedilerde bu tablo çoğunlukla iltihabi bağırsak hastalığı veya pankreatit gibi altta yatan bir sorunla görülür. Rengi her zaman kusma sıklığı ve eşlik eden belirtilerle birlikte değerlendirin.

Kusma mı, Geri Çıkarma (Regürjitasyon) mu?

Bu ayrım hekiminizin ilk soracağı sorulardan biridir. Kusma mideden gelen aktif ve eforlu bir reflekstir. Regürjitasyon yemek borusunda kalan içeriğin pasif biçimde geri gelmesidir. Farklı organları işaret ettikleri için tetkik yolu da farklıdır.

 Kedinizin hangisini yaşadığını not alın veya kısa bir video çekin. Video durumu aktarmak için daha yararlıdır.

Kusma Hangi Sıklıkta Normal Sayılır?

Burada yaygın bir yanılgıyı düzeltmek gerekiyor. Cornell Feline Health Center, haftada birden fazla kusan kedinin mutlaka veteriner hekim tarafından değerlendirilmesini önerir. Güncel klinik tanım eşiği daha da aşağı çekiyor. Tüy yumağı dâhil ayda ikiden fazla kusma kronik kusma kabul edilir. Kedinin haftada bir kusması normaldir diye bir sınır yoktur. Seyrek kusan bir kedide bile düzen varsa araştırılmalıdır.

Bu eşiğin arkasında güçlü bir bulgu var. JAVMA'da yayımlanan tam katmanlı biyopsi çalışmaları, kronik kusma, ishal veya kilo kaybı şikâyetlerinden biriyle getirilen kedilerin büyük çoğunluğunda iltihabi bağırsak hastalığı ya da ince hücreli bağırsak lenfoması saptamıştır. Kronik kusan bir kedi ataklar arasında normal görünebileceğinden midesi hassas açıklaması bu yüzden aldatıcıdır ve teşhisi yıllarca geciktirir.

DİKKAT: Ayda ikiden fazla kusan, kilo kaybeden ya da başka belirti gösteren kedi için randevu alın.

Hemen Veteriner Hekime Gitmeniz Gereken Durumlar

Aşağıdaki durumlarda beklemeyin, en yakın veteriner kliniğine ulaşın:

• Kusmukta kırmızı kan var ya da kusmuk kahve telvesi görünümündeyse
• Kediniz şiddetle öğürüyor ama hiçbir şey çıkaramıyorsa (kuru öğürme)
• Kusma 24 saatten uzun sürüyor veya gün içinde üst üste tekrarlıyorsa
• Kediniz içtiği suyu bile tutamıyorsa
• Hâlsizlik, ateş, karın ağrısı, saklanma ya da ayağa kalkamama eşlik ediyorsa
• Kusma sonrası ağzı açık, hırıltılı nefes alıyorsa
• Ağızdan veya makattan ip ya da iplik sarkıyorsa
• Zambak, parasetamol, antifriz veya temizlik ürünüyle temas şüphesi varsa
• Yavru bir kedide kusma başladıysa

FDA ve ASPCA verilerine göre gerçek zambaklar (Lilium ve Hemerocallis) kediler için son derece tehlikeli bir böbrek zehridir. Polenin tüye bulaşıp yalanması bile yeterlidir. Kusma erken belirtidir.

Kedi Kustuktan Sonra Yapılması Gerekenler

Kediniz bir kez kusmuşsa, keyfi yerindeyse ve acil belirtiler yoksa kısa bir gözlem dönemi makuldür. Buradaki adımlar hekiminize ulaşana kadar uygulanabilecek önerilerdir, muayenenin yerine geçmez.

İlk 12 saatte evde yapılabilecekler

• Suyu tamamen kesmeyin. Çok hızlı içiyorsa küçük miktarlar hâlinde sunun.
• Mide dinlenmesini kısa tutun. Sağlıklı yetişkin bir kedide 6-12 saat mama vermemek makuldür. Bu süreyi uzatmayın. Kedilerde uzun açlık, karaciğer yağlanması riski taşır. Yavru kedilerde açlık 4 saati geçmemelidir. Gebe ve kronik hastalığı olan kediler hiç aç bırakılmamalıdır.
• Beslemeye çeyrek porsiyonla dönün. Bulantı dindiğinde sindirimi kolay mamadan normal porsiyonun dörtte biri kadarını sık sık verin.
• Not tutun. Kusma saati, kusmuğun görünümü, iştah ve dışkı durumu muayenede en değerli bilgiler arasındadır.
• Dehidrasyon belirtilerini kontrol edin. Ense derisi hafifçe çekilip bırakıldığında bir saniye içinde eski hâline dönmüyorsa ya da diş etleri kuru ve mat ise hekiminizi arayın.

Kesinlikle yapılmaması gerekenler: Evde kusturmaya çalışmayın. Köpekler için önerilen kusturma önerileri kedilerde kanamalı gastrite yol açar. İnsan bulantı hapı, ağrı kesici veya antiasit vermeyin. Ağızdan veya makattan sarkan ip varsa kesinlikle çekmeyin ya da kesmeyin. İpi çekmek veya kesmek bağırsağın zarar görmesini hızlandırabilir.

Kusmanın Tekrarlamaması İçin Beslenme Düzeni

Günlük porsiyonu üç dört küçük öğüne bölmek mideyi aşırı doldurmadan tok tutar. Birden fazla su kabı ya da çeşme, kuru mamayla beslenen kedide su alımını artırır. Kedi maltı ürünleri ise yalnızca sağlıklı kedilerde, tüy yumağı atımını desteklemek için düşünülmelidir. Gastrit, pankreatit veya bağırsak hastalığı nedeniyle kusan kedide yağlı malt tabloyu ağırlaştırabilir. Malt kullanımını hekiminizle konuşun.

Sık Sorulan Sorular

Kedim sarı veya beyaz köpük kusuyor, bu tehlikeli mi?

Sarı sıvı mideye kaçan safradır, beyaz köpük ise mide asidi ve mukustur. Tek seferlikse endişe yaratmaz. Ancak kedilerde sarı kusmuk köpeklerdeki kadar masum değildir; sık görülüyorsa iltihabi bağırsak hastalığı veya pankreatit araştırılmalıdır. İştahsızlık eşlik ediyorsa hekiminize başvurun.

Kedim su kusuyor, neden olabilir?

İçtiği suyu berrak sıvı hâlinde kusuyorsa, aşırı su içmeye yol açan hastalıklar akla gelir. Bu hastalıklar kronik böbrek hastalığı, hipertiroidi ve diyabet olarak sıralanır. Mide çıkışını tıkayan yabancı cisim de sıvı kusulmasına yol açabilir. Suyu tutamayan kedide dehidrasyon hızla ilerler, aynı gün değerlendirme gerekir.

Yavru kedinin kusması normal mi?

Değildir. Yavru kediler karaciğerlerinde enerji deposu taşımaz; çok hızlı sıvı kaybeder ve kan şekerleri düşer. Yavrularda kusma çoğu zaman yoğun parazit yükü, panlökopeni gibi enfeksiyonlar ya da ip yutma ile ilişkilidir. Bu durum beklemeyi gerektirmez; aynı gün veteriner hekime başvurun ve parazit kontrolünün güncel olup olmadığını belirtin.

Kedi kusmasına evde ne iyi gelir?

Suyu kesmeden mamayı 6-12 saat kaldırmak ilk adımdır. Bulantı dindikten sonra sindirimi kolay mamanın çeyrek porsiyonu sık aralıklarla verilir. Evde kusturma denenmez; insan ilacı veya evde hazırlanan panzehir verilmez. Bu yaklaşım yalnızca tek kez kusmuş, neşesi yerinde yetişkin kediler içindir.

Kedim öğürüyor ama bir şey çıkaramıyor, ne anlama gelir?

Kuru öğürme, mide veya yemek borusunda tam tıkanıklığın habercisi olabilir; ip gibi lineer bir yabancı cisim en sık nedenlerdendir. Sürekli dudak yalama ve yutkunma güçlüğü eşlik ediyorsa dil altına takılmış bir ip akla gelmelidir. Bu ciddi bir uyarı işaretidir ve acildir. Beklemeden hekime götürün.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerine geçmez. Kusmukta kan görürseniz, kediniz öğürdüğü hâlde bir şey çıkaramıyorsa veya su tutamıyorsa derhal veteriner hekiminize başvurun.

Kaynaklar

1.   https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/vomiting

2.   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24171376/

3.   https://vcahospitals.com/know-your-pet/vomiting-in-cats

4.   https://www.vin.com/apputil/content/defaultadv1.aspx?pId=11343&meta=vin&id=5124316

5.   https://www.fda.gov/animal-veterinary/animal-health-literacy/lovely-lilies-and-curious-cats-dangerous-combination

6.   https://www.aspcapro.org/resource/how-spot-which-lilies-are-dangerous-cats-plan-treatment

7.   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10816292/

8.   https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1611425