Kedim Hasta mı? Kedimin Hasta Olduğunu Nasıl Anlarım? Takip Etmeniz Gereken Belirtiler

Kediniz her zamanki gibi mama kabına gitmedi, biraz daha fazla uyudu ya da bir köşeye çekilip sizden kaçtı. Bunların herhangi biri tek başına hastalık kanıtı olmasa da kedilerin kaygı verici ölçüde iyi aktörler olduğunu unutmamak gerekir. Kediler acılarını, hâlsizliklerini ve rahatsızlıklarını saklamakta insanlardan ve köpeklerden çok daha başarılıdırlar. Bu yüzden “Kedim hasta mı?” sorusunun cevabını tek bir dramatik belirtide değil de günlük rutindeki küçük değişimlerde aramak gerekir.

Kedimin Hasta Olduğunu Nasıl Anlarım?

Kedinizin hasta olduğunu iştah kaybı, aşırı uyku veya tepkisizlik, kusma ya da ishal, su tüketiminde belirgin artış ya da azalış, tuvalet alışkanlıklarında değişim, hızlı ya da zorlu nefes alma, bakımsız görünen tüyler, göz ve burun akıntısı ve açıklanamayan kilo değişimi gibi belirtilerden anlayabilirsiniz.Bu belirtilerden biri tek başına ve hafifse bir gün gözlemleyebilirsiniz. 24 saati aşan tam iştahsızlık, nefes darlığı, tekrarlayan kusma, idrar yapamama veya nöbet gibi tablolarda vakit kaybetmeden veteriner hekiminize ulaşın. Şimdi bu belirtileri sistem sistem ele alalım ve hangisinin gözlemlenebileceğini, hangisinin acil veteriner hekim ihtiyacı doğrabileceğini netleştirelim.

Bu yazıda kedilerin hastalıklarını neden gizlediğini, davranışsal ve fiziksel belirtilerin neler olduğunu, belirtilerin yaş grubuna göre nasıl farklılaştığını, normal belirtilerle endişe verici belirtiler arasındaki farkı ve acil durumda ne yapmanız gerektiğini bulacaksınız.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Yazıdaki bilgiler Merck Veterinary Manual, Cornell Feline Health Center, VCA Animal Hospitals, ASPCA, WSAVA ve hakemli veteriner literatürü temel alınarak hazırlanmıştır. Kedinizde şüpheli bir değişiklik fark ettiğinizde önceliğiniz veteriner hekiminize ulaşmak olmalıdır.

Kediler Hastalıklarını Neden Gizler?

Evcil kedinin atası olan Afrika yaban kedisi, yalnız yaşayan ve besin zincirinde hem avcı hem de av konumunda olan bir türdü. Sürü hâlinde yaşayan hayvanların aksine, yalnız yaşayan bir kedinin zayıflık göstermesi büyük yırtıcıların veya rakip kedilerin dikkatini üzerine çekmek anlamına gelirdi. Bu evrimsel miras, evcil kedilerde bugün de sürüyor.

Bu, öğrenilmiş bir davranış değildir. Türün genetik yapısında yer alan davranışsal bir adaptasyondur. Kedi, zayıflığını gösterirse tehdit altında kalacağı bir dünyaya göre programlanmış. Bu yüzden ağrı veya sistemik bir hastalık durumunda bile dışarıdan normal ya da biraz durgun görünmeye devam edebilir. Belirgin belirtiler genellikle hastalık iyice ilerleyip artık gizlenemeyecek hâle geldiğinde ortaya çıkar. Bu nedenle ufak rutin değişikliklerini ciddiye almak, kedi sahipliğinin en kritik alışkanlıklarından biri.

Davranışsal Belirtiler

Davranış değişiklikleri çoğu zaman fizyolojik bir sorunun ilk, bazen de tek göstergesidir. Kediler acı çektiklerinde köpekler gibi inlemez, bunun yerine çevreleriyle etkileşim biçimlerini değiştirirler.

Saklanma ve İçe Kapanma

Hasta bir kedi kendini güvende hissetmek için sosyal etkileşimden kaçınır. Yatak altına, karanlık dolabın içine ya da ulaşılması zor yüksek yerlere aniden saklanmaya başlaması, genellikle akut ağrının veya sistemik bir hastalığın habercisidir. Evde misafir, taşınma veya yeni bir evcil hayvan gibi belirgin bir stres kaynağı varsa geçici saklanma normaldir ama görünür bir sebep yokken başlayıp süren saklanma davranışı ciddiye alınmalıdır.

Aşırı Uyku veya Uyku Düzeninde Bozulma

Kedilerin günde 12-16 saat uyuması normaldir. Ancak tıbbi literatürde letarji olarak adlandırılan durum, yani çevreye tepkisizlik ve uyarılara karşı ilgisizlik, normal uykuyla karıştırılmamalıdır. Normal uyuyan bir kedi mama kabı sesine hızla tepki verirken letarjik bir kedi yerinden kalkmak istemez. Bu tablo viral enfeksiyonlardan böbrek yetmezliğine, kronik eklem ağrısından kalp hastalıklarına kadar geniş bir yelpazede değerlendirilir.

Türkiye'de yaz aylarında bu ayrımı yapmak özellikle önemli. Sıcak havada hareketsiz uzanan bir kedi çoğu zaman sadece serinlemeye çalışıyordur. Bu duruma hızlı ve yüzeysel soluma, ağızdan nefes alma veya dokunulduğunda tepkisizlik eşlik ediyorsa bu basit bir yorgunluk değil, sıcak çarpması (hipertermi) olabilir ve acil soğutma ile veteriner müdahalesi gerektirir. Kış aylarında ise soğuk ve kalabalık barınma ortamları üst solunum yolu enfeksiyonlarının artmasına zemin hazırlar. Bu dönemde ani başlayan hâlsizliğe hapşırma veya göz akıntısı eşlik ediyorsa bunu üşütme olarak adlandırıp normalleştirmemek gerekir.

Agresiflik veya Tepkisizlik

Normalde uysal bir kedinin dokunulduğunda aniden tıslaması, hırlaması veya tırmalamasıyla tepki vermesi tesadüfi bir huy değişikliği değildir. PMC'de yayımlanan ağrı yönetimi literatürüne göre bu durum genellikle artmış ağrı duyarlılığının bir belirtisidir. Özellikle sırt, kalça veya karın bölgesine dokunulduğunda gösterilen agresif tepkiler belirli bir bölgedeki iltihaba işaret edebilir.

Duruş ve Vücut Dilinde Değişim

Kedinin duruşu ağrının niteliği hakkında doğrudan bilgi verir. Kambur duruş (patilerin vücudun altına sıkıca toplanması, sırtın kavis yapması, başın öne eğilmesi), tipik bir karın ağrısı göstergesidir; pankreas iltihabı, sindirim spazmları veya idrar yolu problemleri yaşayan kediler bu savunma postürünü alır. WSAVA'nın desteklediği Kedi Yüz Buruşturma Skalası da kulak konumu, gözlerin kısılması, ağız-burun bölgesindeki gerginlik ve bıyık pozisyonundaki değişimleri akut ağrının kanıtlanmış göstergeleri olarak tanımlar.

Tuvalet Alışkanlıklarında Değişim

Kediler titiz canlılardır. Kum kabı dışında idrar yapma nadiren inatlaşma ya da protesto olarak değerlendirilmelidir. PMC'de yayımlanan araştırmalara göre bu davranışın temelinde çoğunlukla ağrı kaynaklı bir kaçınma davranışı yatar. Kedi idrar yaparken hissettiği yanma ve ağrıyı kendi bedeninden çok kum kabıyla ilişkilendirip fayans veya lavabo gibi pürüzsüz yüzeylere yönelir. Alt üriner sistem hastalığı, idrar yolu enfeksiyonu, mesane taşları ve strese bağlı idiyopatik sistit bu durumun başlıca nedenleridir. Kedi tuvaleti için doğru kedi kumu seçimi yapmak ve tuvaleti düzenli temizlemek davranışsal nedenleri elemenize yardımcı olur. Tekrarlayan kaçınmada öncelik veteriner muayenesidir.

Özellikle erkek kedilerde idrar yapamama acil bir durumdur. Erkek kedilerin idrar yolu dişilere göre çok daha dar ve uzundur. Oluşan tıkaçlar üretrayı tamamen kapatabilir. Kedi kum kabına defalarca gidip ıkınır ama idrar çıkaramaz veya sadece birkaç damla kanlı idrar bırakır. Tedavi edilmezse 24-48 saat içinde kanda potasyum birikip ölümcül kalp ritim bozukluklarına yol açabilir. ertelenmeden acil veteriner kliniğine götürülmesi gerekir.

Beslenme ve Sindirim Sistemi Odaklı Belirtiler

Sindirim ve metabolik belirtiler, kedilerin veteriner kliniğine en sık götürülme nedenleri arasında yer alır; besin ve su alımındaki küçük değişimler bile ağır tabloların erken sinyali olabilir.

İştah Kaybı veya Anormal Aşırı Yeme

Kedilerde iştahsızlık, kedinin mamayı beğenmediği düşünülerek asla normalleştirilmemeli. Merck Veterinary Manual'a göre besin alımının kesilmesi, özellikle kilolu kedilerde Feline Hepatic Lipidosis (kedi karaciğer yağlanması sendromu) adı verilen ölümcül bir süreci tetikleyebilir. Aç kalan kedinin vücudu yağ depolarını hızla karaciğere taşır. Kedigillerin metabolizması bu kadar yoğun yağı enerjiye çevirecek kapasiteye sahip değildir. Bu yüzden 24 saati aşan tam iştahsızlık ciddiye alınmalıdır. Cornell Feline Health Center de özellikle obez kedilerde bu sürenin daha da kısalabileceğini belirtiyor. Doğru kedi maması seçimi ve düzenli beslenme rutini iştah takibini kolaylaştırır, ama iştahsızlık başladıysa mama değişikliği değil veteriner kontrolü önceliklidir.

Tersine, kedi her zamankinden çok yediği hâlde kilo kaybediyorsa bu durum bağırsak parazitlerini veya yaşlı kedilerde tiroid bezinin aşırı çalışmasını (hipertiroidizm) akla getirir. Konuyla ilgili daha detaylı bilgi almak için “Kedi ve Köpeklerde Kilo Kaybı Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri” başlıklı makalemize göz atabilirsiniz.

Kusma ve İshal

Kediler tüy temizliği sırasında yuttukları tüyleri ara sıra kusabilir ama PMC'de yayımlanan bir literatür taramasına göre haftalık olarak düzenli hâle gelen ya da ayda birden fazla tekrarlayan kusma kesinlikle patolojiktir. Kronik kusma inflamatuar bağırsak hastalığı, gıda alerjisi veya böbrek yetmezliğine bağlı üremik gastritin işareti olabilir; akut ve şiddetli kusma ise enfeksiyon ya da toksin maruziyetine işaret edebilir. Önemli bir klinik ayrıntı da kedilerde pankreas iltihabı köpeklerin aksine sıklıkla şiddetli kusmayla değil, hâlsizlik ve iştahsızlıkla kendini gösterir. Kusmanın olmaması pankreatit ihtimalini dışlamaz.

Su Tüketiminde Artış veya Azalış

Su tüketimindeki değişiklikler en önemli erken uyarı işaretleri arasındadır. Özellikle 7 yaş üstü kedilerde su tüketiminde ve idrar miktarında belirgin artış, kronik böbrek hastalığının erken bulgusu olabilir. Böbrekler idrarı yeterince konsantre edemediğinde kedi kaybettiği sıvıyı telafi etmek için daha çok su içer. Aynı belirti şeker hastalığında da görülür. Su içmenin azalması ise sıklıkla ağrı, bulantı veya ağız içi yaralarla ilişkilidir.

Fiziksel Belirtiler

Davranış değişiklikleriyle birlikte değerlendirildiğinde kedinin bedenindeki gözle görülür değişimler ile solunum, tüy ve cilt, göz, burun, ağız ve vücut yapısındaki belirtiler hastalık tablosunu netleştirir.

Solunumla İlgili Belirtiler

Kediler köpeklerin aksine ısı atmak için rutin olarak ağızları açık solumaz; normalde burunlarından nefes alırlar ve ağızlarını yalnızca aşırı egzersiz, sıcak çarpması veya ciddi solunum sıkıntısı gibi durumlarda açarlar. Bu yüzden bir kedinin istirahat hâlindeyken ağzı açık, hızlı ve yüzeysel nefes alması ya da nefes alırken karnının şiddetle inip kalkması ciddi bir solunum sorununun göstergesidir. Bu tablo şiddetli kedi astımı, akciğer ödemi veya göğüs boşluğunda sıvı birikmesi gibi durumların sonucu olabilir. Oksijen seviyesi kritik eşiğin altına düştüğünde kedinin diş etleri ve dudak içi mavimsi bir renk alır. Nefes darlığı ve morarma, bekletilmeden acil veteriner hekim müdahalesi gerektiren bir tablodur.

Cilt, Tüy ve Dış Görünüm Belirtileri

Kediler uyanık kaldıkları sürenin önemli bir bölümünü kendilerini temizleyerek geçirir. Tüylerin matlaşması, keçeleşmesi ve bakımsız görünmesi, kedinin yalanmayı azalttığının ya da tamamen bıraktığının işaretidir. Bunun arkasında en sık eklem ağrısı (kedinin sırtına ulaşamaması), obezite, diş problemleri nedeniyle yalanmanın acı vermesi veya genel sistemik zayıflık yatar. Bölgesel tüy dökülmesi stres, mantar veya parazit enfeksiyonlarına işaret ederken tüylerin genel olarak cansızlaşması ise hipertiroidizme işaret edebilir.

Göz, Burun ve Ağız Bölgesinde Görülen Belirtiler

Özellikle sokak kedisi popülasyonunun yoğun olduğu Türkiye'de üst solunum yolu enfeksiyonlarına yol açan Feline Herpesvirus ve Calicivirus oldukça yaygındır. DergiPark'ta yayımlanan bir çalışmaya göre sağlıklı görünen kedilerde bile bu virüslerin taşıyıcılık oranı önemli düzeydedir. Gözlerden şeffaf veya iltihaplı akıntı, şiddetli hapşırma ve ateş, viral üst solunum yolu enfeksiyonunun karakteristik belirtileridir. Tedavi edilmezse kalıcı göz hasarına yol açabilir.

Ağız kokusundaki artış çoğu zaman diş taşı veya diş eti iltihabına işaret eder, ama viral enfeksiyonlarda ağız içi yaralara da bağlı olabilir. Daha yaşlı kedilerde amonyak benzeri şiddetli ağız kokusu, böbrek yetmezliğinde biriken toksinlerin tükürüğe geçmesinden kaynaklanabilir ve ileri evre böbrek hastalığına işaret edebilir.

Kilo ve Vücut Yapısında Değişim

Vücut kondisyon skoru veteriner muayenelerinin temelidir; istenmeyen kilo değişimleri organ sorunlarının habercisi olabilir.

Kilo kaybına eşlik eden iştahsızlık: İleri evre böbrek veya karaciğer yetmezliği, sindirim sistemi hastalıkları veya kronik ağız/diş problemleriyle ilişkilidir.

Kilo kaybına eşlik eden iştah artışı: Kedi durmadan yemesine rağmen zayıflıyorsa bu, özellikle yaşlı kedilerde hipertiroidizmin klasik tablosudur. Genç kedilerde ise ağır iç parazit yükünden kaynaklanabilir.

Karında şişlik, genel vücutta zayıflık: Kedinin vücudu genel olarak zayıf kalırken yalnızca karnının şişmesi, karın boşluğunda sıvı birikimine işaret edebilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Kedilerde Hastalık Belirtileri Karşılaştırma Tablosu

Hasta bir kediyi sağlıklı bir kediden ayıran çizgiyi netleştirmek hayat kurtarır.

Kediler terlemediği için ateşi olan bir kedi görünüşte "sıcak" değil, tam tersine sessizleşmiş, karanlık ve serin bir köşeye çekilmiş, yemek yemeyi reddeden bir kedi olarak karşınıza çıkar; kalp ve solunum hızı artabilir, kaslarında hafif titreme görülebilir.

Yavru, Yetişkin ve Yaşlı Kedilerde Belirtiler Nasıl Farklılaşır?

Bir belirti, kedinin yaşam evresine göre bambaşka bir hastalığa işaret edebilir.

Yavru kediyi eve yeni aldıysanız ilk sağlık taramasını geciktirmeyin. Türkiye'deki sokak kökenli yavru kedilerde iç parazit görülme sıklığı yüksektir. Sağlıklı gelişim ve güçlü bağışıklık için yavru kedi maması seçimi kadar erken veteriner hekim kontrolü de bağışıklık gelişimi için önemlidir.

Hasta Kedi Yatış Pozisyonları Ne Anlatır?

Kedinin dinlenirken aldığı alışılmadık pozisyonlar, ağrının nerede olduğuna dair değerli ipuçları verir:

Kambur duruş: Bacakların vücudun altına sıkıca çekilmesi, göğsün yere değmemesi; karın içi basınca ve ağrıya karşı alınan bir koruma duruşudur.

Boynun göğse düşmesi: Kedi başını dik tutamaz. Bu durum genellikle kandaki potasyum düşüklüğüne bağlı kas zayıflığıyla ilişkilidir ve böbrek hastalıklarında görülebilir.

Boynu uzatarak yan yatma: Akciğer kapasitesini artırmak için boynun ileri uzatıldığı, göğsün açık tutulduğu pozisyon; solunum yetmezliğine işaret edebilir.

Yan yatma ve dokunulmaya direnç: Kronik eklem ağrısı olan kediler bu pozisyonda kalıp etkilenen bacağını karnına çekerek dokunulmaya karşı koyabilir.

Ne Zaman Hemen Veterinere Gidilmeli? Acil Durum Kontrol Listesi

Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri varsa, mesai saatini veya sabahı beklemeden en yakın veteriner kliniğine ya da nöbetçi acile ulaşın:

• Erkek kedide idrar yapamama, kum kabında acı içinde ıkınma
• Nefes darlığı, ağız açık soluma veya diş etlerinde morarma
• Şiddetli ve durdurulamayan kusma, ağızdan aşırı köpük gelmesi, kas titremeleri
• Nöbet geçirme, aniden yere düşme, bilinç kaybı
• Arka bacaklarda ani felç, ani ve şiddetli ağrı belirtisi
• Kısırlaştırılmamış dişi kedide karın şişliği ile birlikte şiddetli hâlsizlik ve yüksek ateş
• Aşırı ve köpüklü tükürük, durdurulamayan kusma, kas seğirmeleri, sarhoş gibi dengesiz yürüyüş

Bu belirtilerin hiçbiri bir gün daha bekleyip görelim yaklaşımıyla yönetilemez. Hepsi saatler içinde kötüleşebilecek tablolardır. Zehirlenme şüphesinde, kedinizin evdeki bir bitki veya bir kimyasalla temasından şüpheleniyorsanız bu bilgiyi veteriner hekiminize aktarın.

Veteriner Kliniğine Giderken Evde Yapabilecekleriniz

Evde bilinçsiz bir müdahale, hastalığın kendisinden daha zarar verici olabilir. Hiçbir koşulda kedinize insan ilacı vermeyin. Kedilerin karaciğeri insanlar için formüle edilen ilaçların bileşenlerini metabolize edemeyebilir. Aynı şekilde veteriner hekim onayı olmadan zorla mama veya su vermeyin. Özellikle uzun süre aç kalmış bir kediye aniden yüksek miktarda besin vermek tehlikeli elektrolit dengesizliklerine yol açabilir. Beslenme desteği veteriner kontrolünde yapılmalıdır. Zehirlenme şüphesinde de kedinizi veteriner hekim onayı olmadan kusturmaya çalışmayın; yutulan madde aşındırıcı bir kimyasalsa kusturmak yemek borusunun yeniden hasar görmesine yol açabilir. Doğru müdahale yalnızca veteriner hekim tarafından belirlenmelidir.

Kliniğe giderken kedinizin vücudu soğuksa, taşıma çantasına havluya sarılı şekilde, cilde direkt temas etmeyecek bir sıcak su torbası koyabilirsiniz. Sıcak çarpması şüphesi varsa kulaklarını ve patilerini buz kullanmadan, ılık ve nemli bir bezle serinletip vakit kaybetmeden kliniğe ulaştırın.

UYARI: Bu kontrol listesi ve belirti rehberi, kedinizin sağlığını takip etmenize yardımcı olacak bir çerçeve sunar. Hiçbir yazı, veteriner hekiminizin elleriyle yapacağı muayenenin yerini tutmaz. Şüphede kaldığınız her an, bekleyip görmek yerine bir telefonla veteriner hekiminize danışmak en güvenli seçimdir.

Sık Sorulan Sorular

Kedim hiçbir şey yemiyor ama su içiyor, bu normal mi?

Hayır, normal değildir. Yemek yememe tek başına ciddi bir belirtiyken artan su tüketimiyle birleştiğinde kronik böbrek yetmezliği, şeker hastalığı veya ağız içi enfeksiyonlar gibi sorunların işareti olabilir. 24 saati geçen bu tabloda veteriner hekim muayenesi gerekir.

Kedimin sürekli uyuması hastalık belirtisi mi?

Kediler uzun süre uyuyan hayvanlardır ama kediniz en sevdiği oyuncağa ya da mama sesine tepki vermiyor, sürekli köşelere saklanarak uyuyorsa bu, normal bir uyku değil, letarjidir. Arkasında enfeksiyon, eklem ağrısı veya iç organ sorunları olabilir.

Kedim aniden saklanıyor, bu strese mi yoksa hastalığa mı işaret eder?

Evde misafir, taşınma, yeni evcil hayvan gibi akut bir stres kaynağı varsa geçici saklanma normaldir. Ancak görünür bir sebep yokken başlayıp süren saklanma davranışı, kedilerin ağrı ve hastalığı gizleme içgüdüsünün en yaygın yansımalarından biridir ve araştırılmalıdır.

Kedimin nefesi kötü kokuyorsa bu ne anlama gelir?

Çoğunlukla diş taşı birikimi veya diş eti iltihabına işaret eder. Ancak özellikle yaşlı kedilerde amonyak benzeri şiddetli koku, böbrek yetmezliğinde biriken toksinlerin tükürüğe geçmesinden kaynaklanabilir ve daha ciddi bir değerlendirme gerektirir.

Kedimin ateşi olup olmadığını evde nasıl anlarım?

Kulağa veya burna dokunarak ateş ölçmek güvenilir değildir. Bu bölgelerin sıcaklığı ortam koşullarına ve strese göre hızla değişir. Evde güvenilir tek yöntem, uygun şekilde kullanılan bir rektal termometredir. Bu konuda tecrübesizseniz ölçümü veteriner hekiminize bırakın.

Kedim kusuyor, ne zaman endişelenmeliyim?

Ara sıra tüy kusması, kedi sonrasında hareketli ve canlı kalıyorsa genelde normal kabul edilir. Ancak kanlı kusma, safralı kusma, bir günde birkaç kez tekrarlayan kusma veya haftalık olarak düzenli hâle gelen kusma durumunda veteriner muayenesi şarttır.

Kaynaklar

https://www.merckvetmanual.com/digestive-system/hepatic-diseases-of-small-animals/feline-hepatic-lipidosis

https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/hepatic-lipidosis

https://wsava.org/updates/new-tool-for-acute-pain-assessment-in-cats-developed-by-wsava-global-pain-council-member/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31836868/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10822206/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11395290/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10829130/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10816764/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27487349/

https://www.mdpi.com/2306-7381/13/2/199

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11148907/

https://clinivetra.com/en/blog/feline-urethral-obstruction-emergency-approach

https://www.merckvetmanual.com/urinary-system/urolithiasis-in-small-animals/urethral-obstruction-in-small-animals

https://improveinternational.com/uk/clinical-library/feline-osteoarthritis-overview-and-pain-management-options

https://www.vin.com/doc/?id=11428400&pid=99

https://www.aspca.org/pet-care/aspca-poison-control/toxic-and-non-toxic-plants/lily

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10822363/

https://dergipark.org.tr/tr/pub/maeuvfd/article/1008528

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1611425

https://vcahospitals.com/know-your-pet/recognizing-signs-of-illness-in-cats