Evcil Hayvanla Yurt Dışına Çıkış: Adım Adım Rehber

Evcil hayvanla yurt dışına çıkmak için yapmanız gereken hazırlıkları son dakikaya bırakmamalısınız. Avrupa Birliği ülkelerine seyahatte mikroçip, kuduz aşısı, Kuduz Antikor Titre Tayin Testi (FAVN Testi -Fluorescent Antibody Virus Neutralisation Test) ve uluslararası sağlık sertifikası zinciri eksiksiz tamamlanmalıdır. Türkiye, AB tarafından “listelenmemiş ülke” statüsünde olduğu için bu süreç asgari 4 ay sürer. Güvenli planlama için 4-5 ay öncesinden başlamak gerekir. Adımların sırası bozulursa ya da FAVN için gereken bekleme süresi kaçırılırsa patili dostunuzun varış ülkesine girişine izin verilmez.

Kedinizle ya da köpeğinizle bir tatile, taşınmaya veya uzun süreli seyahate hazırlanıyorsanız, uygun bir uçak bileti ve taşıma kafesi almaktan çok daha fazlasını düşünmeniz gerekir. Her ülkenin kuralları farklıdır ve bu kurallar kuduz gibi hastalıkların sınır ötesine taşınmasını önlemeye dayanır. 

İyi haber ise süreç uzun olsa da adımları bilindiğinde kolayca yönetilebilir. Bu yazıda her aşamayı sırasıyla ve zaman çizelgesiyle bulacaksınız. Mikroçipten sağlık sertifikasına kadar sürece dair tüm adımların yanı sıra AB ülkeleri, İngiltere ve ABD farkları, uçuş günü kuralları ve sık yapılan hatalar da yazımızın ilerleyen bölümlerinde sizi bekliyor. 

UYARI: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; prosedürler ve ülke şartları zamanla değişebilir. Bilgiler AB Komisyonu, İngiltere DEFRA, ABD CDC, IATA ve Tarım ve Orman Bakanlığı kaynakları temel alınarak hazırlanmıştır. Seyahatten önce mutlaka varış ülkesinin konsolosluk sitesindeki resmî kaynaklardan bilgileri teyit edin.

Evcil Hayvanlarla Yurt Dışına Seyahat 

Evcil hayvanla yurt dışına çıkış, birbirini belirli sıra ve sürelerle izleyen beş adımdan oluşur. Sıra genellikle değişmez. İlk adımda kimlik bilgilerinin sağlanması gerekir. Sonrasında kuduz aşısı yapılır ve aşıdan 30 gün sonra bağışıklık testi yapılır. Son olarak da resmî onaylar alınır. Aşağıdaki tablo, daha önce çipi ve aşısı olmayan yetişkin bir kedi veya köpeğin AB'ye çıkışı için asgari takvimi özetler.

İlk işlemle seyahat arasındaki asgari süre 120 gündür. Yavru hayvanlarda süreç daha da uzar. Bunun nedeni ise kuduz aşısının en erken 12 haftalıkken yapılabilmesidir. Şimdi tüm adımları tek tek ele alalım. Kedilerde Aşı Takvimi ve Köpeklerde Aşı Takvimi yazılarımıza göz atarak patili dostunuz için aşılama planını daha kolay yapabilirsiniz.

Adım 1: ISO Uyumlu Mikroçip

Sürecin tartışmasız ilk adımı, evcil hayvanınızın mikroçiple kimliklendirilmesidir. Uygulanan çipin ISO 11784/11785 standardına uygun, 15 haneli ve uluslararası okuyucularla okunabilir olması yasal bir zorunluluktur.

Mikroçipin neden ilk adım olduğunu merak ediyorsanız, bunun nedeni yapılacak tüm aşı, test ve tedavilerin bu çip numarasına bağlanmasıdır. AB Komisyonu ve Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (ABD CDC) kurallarına göre, mikroçip takılmadan önce yapılan kuduz aşısı uluslararası seyahatte geçersiz sayılır. Türkiye'de çip takıldıktan sonra numara pet pasaportuna işlenir ve Tarım ve Orman Bakanlığının ulusal kayıt sistemine girilir. Sınır kontrolünde yetkililer önce çipi okutup kimliği doğrular. Çip okunmazsa ya da belgedeki numarayla uyuşmazsa hayvan geri çevrilebilir.

Adım 2: Kuduz Aşısı

İkinci adım, çip okutularak kimliği doğrulanan hayvana inaktif (ölü virüs içeren) kuduz aşısının yapılmasıdır. Canlı zayıflatılmış aşılar uluslararası seyahatte kabul edilmez. Aşı yalnızca hayvan en az 12 haftalık (84 günlük) olduğunda yapılabilir.

Bu 12 hafta kuralı keyfi değildir. Yavrular ilk haftalarda anneden aldıkları antikorlarla korundukları için aşı çok erken yapılırsa bu antikorlar aşının etkisini nötralize eder ve kalıcı bağışıklık oluşmaz. Bu nedenle erken yapılan aşı geçersiz sayılır ve süreç baştan başlar.

Aşı sonrası bekleme sürelerini karıştırmayın. AB içinde doğmuş hayvanlar için aşıdan sonra 21 gün yeterli olabilir. Schengen bölgesinde yer alan ülkelere giriş yapacak evcil hayvanlar için kuduz titrasyon testi gerekliliği ülkelere göre değişir. AB ve dengi ülkeler, listelenmiş ülkeler (kuduz riski düşük) ve listelenmemiş ülkeler (kuduz riski yüksek) arasından sadece listelenmemiş ülkelerden titrasyon testi istenir. Türkiye de listelenmemiş ülkeler arasında olduğundan bu kural Türkiye’den AB’ye gidecek evcil dostlarımız için de geçerlidir. Türkiye'den AB bölgesine çıkış için aşıdan en az 30 gün sonra FAVN testi için kan verilmeli, test sonuçları alınmalı ve ardından ayrıca en az 3 takvim ayı beklenmelidir.

Adım 3: Pet (Evcil Hayvan) Pasaportu

Pet pasaportu, evcil hayvanınızın resmî kimlik belgesidir ve yurt dışına çıkışta zorunludur. İçinde hayvanın kimlik bilgileri, mikroçip numarası ve aşı kayıtları yer alır. Kuduz aşısı sayfasında aşının markası, seri numarası, uygulama tarihi ve yetkili veteriner hekimin imzası eksiksiz bulunmalıdır.

Sık yapılan bir hataya karşı dikkatli olun: Kliniklerde tutulan sıradan aşı karnesi pet pasaportunun yerine geçmez. Uluslararası geçişte yalnızca Tarım ve Orman Bakanlığı onaylı, çip numarasıyla ulusal sisteme kayıtlı resmî Ev Hayvanı Pasaportu kabul edilir.

Pasaport nereden alınır?

Pet pasaportu, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş serbest veteriner hekim klinikleri ile İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlükleri tarafından düzenlenir. Çıkarılırken çip numarası pasaporta işlenir ve sisteme kaydedilir.

Adım 4: FAVN (Kuduz Titrasyon) Testi ve 3 Aylık Bekleme

FAVN testi, kuduz aşısının kanda gerçekten koruyucu düzeyde antikor oluşturduğunu laboratuvarda kanıtlayan testtir. Türkiye’nin de aralarında bulunduğu listelenmemiş ülkelerden yapılan girişlerde aşı belgesi tek başına yeterli olmadığı için bu test zorunludur. Aranan antikor düzeyi ise en az 0,5 IU/ml'dir. Test sonucu bu eşiğin altındaysa aşı yeterli koruma sağlamamış demektir ve süreç aşı tekrarıyla baştan başlar.

Kan örneği rastgele bir laboratuvara değil, yalnızca yetkili referans enstitülere gönderilir. Türkiye'de bu testi Ankara Etlik Veteriner Kontrol Enstitüsü yapar. Sonucun ortalama yedi günde çıktığı belirtilse de bu süre yoğunluğa göre değişebilir.

Türkiye neden listelenmemiş ülkeler arasında?

AB, ülkeleri kuduz riskine göre sınıflandırır ve Türkiye listelenmemiş (unlisted) ülke kategorisindedir. Bu listeden çıkabilmek için Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) tarafından belirlenen bir süre boyunca ülkede kuduz vakasının görülmemiş olması gerekir. 

90 gün hangi tarihten başlar?

Bu, sürecin en çok hata yapılan noktasıdır. AB ve İngiltere mevzuatı bekleme süresini, FAVN için kanın alındığı günden itibaren en az 3 takvim ayı olarak tanımlar. Günlük dilde süre 90 gün olarak ifade edilse de aylar eşit gün sayısına sahip olmadığından 90 gün üzerinden hesaplama yapmak sizi sınıra bir iki gün erken vardırabilir ve girişinizin reddedilmesine yol açabilir. Bu yüzden kan alım gününü işaretleyip 3 ayı tam doldurmanız gerekir. Süre aşının yapıldığı ya da raporun çıktığı tarihten değil, kanın alındığı günden başlar. Bu bekleme, hayvanın kan verilmeden önce kuduz kapmış olma ihtimaline karşı bir gözlem penceresidir. Türkiye’de FAVN raporlarında bulunan QR kod okutulduğunda kan alım tarihi ve test sonucu gümrükte anında doğrulanabilir.

Adım 5: Uluslararası Veteriner Sağlık Sertifikası

Çip, pasaport ve başarılı FAVN raporu tek başlarına yeterli değildir.Çıkıştan hemen önce, resmî makamın son onayı niteliğindeki “Uluslararası Veteriner Sağlık Sertifikası” alınır. Bu belge İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerindeki resmî veteriner hekimlerce düzenlenir.

Başvuru sırasında hayvanınızı da götürmeniz gerekir. Resmî veteriner hekim çipi okutup kimliği doğrular ve seyahate engel bir hastalık olup olmadığını muayeneyle kontrol eder. Bu kontrol esnasında yanınızda pasaport, QR kodlu FAVN raporu ve seyahat bilgilerini bulundurmalısınız. Bir diğer önemli nokta ise AB kurallarına göre ticari olmayan seyahatte bir yolcuya en fazla beş evcil hayvan refakat edebileceğidir. Bu sayıdan daha fazlası ticari sevk sayılır. Sertifika, düzenlendiği tarihten AB sınır kapısına varışa kadar 10 gün geçerlidir. Uygulamada uçuştan en erken 48 saat önce alınır. Resmî veteriner bu belgeyi AB'nin TRACES adlı dijital sistemine de işler. Sisteme girilmemiş fiziksel belge sınırda sorun çıkarabilir.

Ülkelere Göre Farklılıklar: AB Ülkeleri, İngiltere, ABD

Evrensel tek bir süreç olmadığı için her seyahatte varış ülkesinin kuralları geçerlidir. Aşağıdaki tablo üç ana destinasyonun temel farklarını özetler.

İngiltere'nin köpekler için ek bir kuralı vardır: köpeğin varıştan en erken 120, en geç 24 saat önce prazikuantel içeren tenya ilacıyla tedavi edilmesi gerekir. Kediler ise bu tedaviden muaftır.ABD, Türkiye’yi köpek kuduzu açısından yüksek riskli ülke saydığından köpeğin en az altı aylık olması, çevrim içi CDC köpek ithalat formunun doldurulması ve geçerli bir FAVN sonucunun bulunması gerekir. Her durumda varış ülkesinin resmî sayfasındaki bilgileri teyit etmek önemlidir.

Yolculuk Günü: Taşıma Kabı ve Kontroller

Uçuş günü devreye hava yolu ve IATA kuralları girer. Bir kedi ya da köpek, taşıma kabıyla birlikte toplam ağırlığı sekiz kilogramı geçmiyorsa genellikle kabinde seyahat eder. Bu sınırı aşanlar uçağın iklimlendirilmiş, basınçlı canlı hayvan bölümünde taşınır. Kabin için yumuşak, havalandırmalı çantalar önerilirken kargo için sert plastik, sızdırmaz tabanlı IATA onaylı kafesler kullanılır. Kafes, hayvanın içinde ayağa kalkıp dönebileceği genişlikte olmalıdır. Uygun bir taşıma çantası ve kafes seçimi hem uçağa kabul hem de yolculuk konforu açısından kritiktir. Evcil dostlarınızla uçak seyahati yapacağınız zaman, Uçaklı Seyahatlerde Kedi ve Köpeklerin Taşınması başlıklı yazımıza mutlaka göz atmanızı öneriyoruz.

Uçuş günü için kısa bir kontrol listesi:

Belgeler: Pet pasaportu, QR kodlu FAVN raporu ve sağlık sertifikasının asılları.

Hava yolu teyidi: Bilet alır almaz hava yolunu arayıp evcil hayvanınız için rezervasyon yapın. Uçak kabini kotaları sınırlıdır.

Taşıma kabı: Hayvanın haftalar önce alıştırıldığı, onaylı ölçülerde bir kafes.

Hijyen: Sızdırmaz bir taşıma çantası ve emici altlık strese bağlı kazalarda hijyen açısından önemlidir. Yolculuk stresi için sakinleştirici ürünleri yalnızca veteriner hekiminizin önerisiyle değerlendirin.

Sık Yapılan Hatalar

Prosedürün ciddiyeti çoğu zaman seyahate az kala fark edilir ve kaybedilen süreyi telafi etmek mümkün değildir. En sık yapılan hatalar:

• Sadece aşı kartına güvenmek. Mikroçip, pet pasaportu ve yıllık aşı kartı tek başınlarına yeterli değildir. FAVN raporu ve bekleme süreleri kritiktir.
• Bekleme süresini yanlış hesaplamak. Süre, aşı gününden değil kanın alındığı günden başlar ve "90 gün" değil, 3 takvim ayıdır; gün sayarak seyahat planlamak sizi sınıra bir iki gün erken vardırabilir.
• Sertifika süresini kaçırmak. Sağlık sertifikası 10 gün geçerlidir ve uçuşa yakın alınır; erken alınırsa geçersiz olur.
• Uçuş öncesi sakinleştirici vermek. IATA ve uluslararası veteriner otoriteleri (WSAVA, AVMA) uçuş öncesi sedasyonu önermez. Yükseklikte oksijenin azalması ile sakinleştiricinin tansiyonu düşürmesi birleşince ciddi riskler doğar; bu tehlike Pug, Bulldog gibi basık burunlu ırklarda daha da yüksektir. Sedasyon uygulanmış olduğu anlaşılan hayvanlar da uçuşa kabul edilmeyebilir.
• Sıralamayı bozmak. Aşıyı çipten önce yaptırmak, tüm süreci geçersiz kılar.

Sık Sorulan Sorular

Pet pasaportu nedir, nereden alınır?

Pet pasaportu, evcil hayvanınızın mikroçip numarasını, aşı kayıtlarını ve kimlik bilgilerini içeren resmî belgedir. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş veteriner klinikleri ile İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlükleri tarafından düzenlenir.

FAVN (kuduz titrasyon) testi nedir, ne zaman yaptırılmalı?

FAVN, kuduz aşısının kanda koruyucu antikor oluşturduğunu kanıtlayan testtir. Aşıdan en az 30 gün sonra, yetkili enstitülerde yaptırılır ve kandaki antikor oranının en az 0,5 IU/ml olması gerekir. Sonuç ortalama 7 günde çıksa da süre yoğunluğa göre değişebilir.

Türkiye'den AB'ye evcil hayvan götürmek için kaç ay önce hazırlanmalı?

Asgari süre yaklaşık 120 gün, yani 4 aydır. Gecikmeler ve resmî tatiller düşünüldüğünde seyahatten 4-5 ay önce sürece başlamak güvenlidir. ABD'ye köpek götürüyorsanız köpeğinizin en az 6 aylık olması gerektiğini de dikkate alarak işlemlerinizi planlayın. 

Mikroçip zorunlu mu, kuduz aşısından önce mi takılmalı?

Evet, mikroçip zorunludur ve mutlaka kuduz aşısından önce takılmalıdır. Çip takılmadan önce yapılan aşı uluslararası seyahatte geçersiz sayılır ve süreç yeniden başlar.

Uluslararası sağlık sertifikası ne kadar geçerli?

AB kurallarına göre sertifika, düzenlendiği tarihten AB sınır kapısına varışa kadar 10 gün geçerlidir. Türkiye'de bu sertifika uçuştan en erken 48 saat önce alınır.

Kangal veya Ankara kedisi yurt dışına çıkarılabilir mi?

Bu ırklar yerli genetik kaynak sayıldığı için çıkışları ön izne bağlıdır. Kangal, Akbaş, Ankara kedisi ve Van kedisi gibi ırkları yurt dışına götürmek için Tarım ve Orman Bakanlığından izin alınması gerekir.

Kaynaklar

https://www.gov.uk/bring-pet-to-great-britain/rabies-blood-tests

https://www.gov.uk/bring-pet-to-great-britain/tapeworm-treatment-dogs

https://food.ec.europa.eu/animals/live-animal-movements/dogs-cats-and-ferrets/bringing-pet-eu-non-eu-country_en

https://food.ec.europa.eu/animals/live-animal-movements/dogs-cats-and-ferrets/designated-laboratories-performing-rabies-antibody-titration-tests_en

https://www.cdc.gov/importation/dogs/high-risk-countries.html

https://www.cdc.gov/importation/dogs/foreign-vaccinated-high-risk-countries.html

https://www.iata.org/en/programs/cargo/live-animals/pets/

https://www.tarimorman.gov.tr/HAYGEM/Belgeler/DB_Hayvan_Ithalat_Ihracat_Sinir/

https://vetkontrol.tarimorman.gov.tr/merkez/Menu/229/Kuduz-Titre-Testi-_-Rabies-Titer-Test

https://www.turkishairlines.com/tr-tr/bilgi-edin/evcil-hayvanlarla-yolculuk/

https://www.flypgs.com/faydali-bilgiler/diger-bilgiler/evcil-hayvanla-seyahat

https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/Katalog%20T%C3%BCrk%C3%A7e.pdf