Köpeklerde Uyuz Belirtisi ve Tedavisi

Köpeklerde uyuz belirtileri, mikroskobik akarların deriye yerleşmesiyle ortaya çıkan şiddetli kaşıntı, kulak kenarlarında ve dirseklerde kızarıklık, kabuklanma ve bölgesel tüy dökülmesi olarak sıralanabilir. Uyuzun üç türü vardır:

·      Sarkoptik uyuz çok bulaşıcıdır ve insana geçebilir.

·      Demodektik uyuz bulaşıcı değildir ve çoğu zaman kaşıntı yapmaz.

·      Kulak uyuzu ise kafa sallamayla belli olur.

Uyuz kendi kendine geçmez. Bu belirtileri fark ederseniz veteriner hekiminize başvurun ve köpeğinizin üzerinde internette gördüğünüz yöntemleri kesinlikle denemeyin.

Köpeğinizin uyuyamayacak kadar kaşındığını fark ettiğinizde akla gelen ihtimallerden biri de uyuz oluyor. Bu haklı bir endişe olsa da kaşıntının başka nedenleri olabileceğini de unutmamak gerekir. Bu yazıda uyuz belirtilerini, uyuzun üç türü arasındaki farkları, kaşıntının pire ya da alerjiden ayrımını, teşhis ile tedaviyi ve evde yapmanız gerekenleri bulacaksınız.

UYARI: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Bilgiler Merck Veterinary Manual, Pet Poison Helpline ve DergiPark'taki hakemli Türkiye çalışmaları temel alınarak hazırlanmıştır. Şüpheli her durumda önceliğiniz veteriner hekiminize ulaşmak olmalıdır.

Uyuz Nedir, Köpeğe Nasıl Bulaşır?

Uyuz, mikroskobik akarların derinin üst tabakasına, kıl köklerine veya dış kulak yoluna yerleşmesiyle oluşan bir deri hastalığıdır. Kaşıntıya, köpeğin akarların salgılarına karşı geliştirdiği aşırı duyarlılık yol açar.

Doğrudan temas: Sarkoptik uyuz ve kulak uyuzu, enfekte bir hayvanla yakın temasta hızla geçer. Köpek parkları ve barınaklar başlıca bulaşma yerleridir.

Dolaylı temas: Merck Veterinary Manual'a göre sarkoptik uyuz akarı uygun koşullarda konak dışında bir ila üç hafta canlı kalabilir. Yatak, tasma, fırça ve araç döşemesi teması da bulaşma yolu olabilir.

Demodeks akarı ise sağlıklı köpeklerin derisinde zaten bulunur ve yalnızca yaşamın ilk günlerinde anneden yavruya geçer, yetişkinler arasında bulaşmaz.

Köpeklerde Uyuz Belirtileri

Uyuz belirtileri türe ve evreye göre değişse de genel tablo aniden başlayan kaşıntı ve deri değişiklikleridir.

Erken Dönemde Fark Edilen İlk İşaretler

Sarkoptik uyuzda belirtiler temastan 10 gün ila 8 hafta sonra çıkar. İlk işaret genellikle küçük, sert, kırmızı kabarcıklardır. Kaşıntı aniden başlar ve alerji ilaçlarına yanıt vermez. Köpeğiniz uyurken kaşınmak için uyanıyorsa bu önemli bir ipucudur.

Belirtilerin En Sık Başladığı Bölgeler

Lezyonlar rastgele dağılmaz. Sarkoptik uyuz derinin ince, tüyün seyrek olduğu kulak kenarlarına, dirseklere, diz altlarına, göğse ve karın altına yerleşir. Demodektik uyuzda ilk bulgu göz çevresinde, dudak kenarında ve ön ayaklarda görülen kaşıntısız tüy dökülmesidir.

İlerlemiş Vakalarda Görülen Tablo

Kaşıma sürdükçe deri bariyeri bozulur. Kalın, sarı-gri kabuklar, yağlı kepeklenme, derinin kalınlaşıp koyulaşması ve yaygın tüy kaybı görülür. Hasarlı deriye yerleşen bakteriler ikincil enfeksiyona yol açar ve köpekten ekşi bir koku gelir. Tedavi edilmeyen ileri vakalarda kilo kaybı ve genel durum bozukluğu gelişir. Merck Veterinary Manual bu tablodaki köpeklerin kaybedilebildiğini bildirir.

Sarkoptik, Demodektik ve Kulak Uyuzu Arasındaki Farklar

Üç uyuz türü, bulaşıcılık ve kaşıntı açısından birbirinden belirgin biçimde ayrılır. Bu ayrımın yapılması tedavinin ve evdeki diğer hayvanlar için verilecek kararın temelini oluşturur.

Demodektik uyuz yetişkin bir köpekte ilk kez çıktıysa çoğu zaman altta yatan başka bir sorunun işaretidir. Merck Veterinary Manual, geç başlangıçlı demodikoziste hormonal hastalıkların araştırılmasını önerir.

Kaşıntı Uyuz mu, Pire mi, Alerji mi?

Kaşınan her köpekte uyuz yoktur. Hekimler ayrımı, lezyonun nerede yoğunlaştığına bakarak yapar. Aşağıdaki tabloya bakarak gözleminizi netleştirebilirsiniz ancak gözleminiz hekim teşhisinin yerine geçmez.

 Pire şüpheniz varsa köpeklerde pire belirtilerini detaylı olarak bulabileceğiniz yazımıza bakabilirsiniz.

Veteriner Hekim Uyuzu Nasıl Teşhis Eder?

Teşhis için gözlem yetmez, mikroskobik inceleme gerekir. Hekim derinin üst tabakasını kılcal kanama görülünceye kadar kaldırır ve örneği mikroskopta inceler. Bu yöntem demodeks teşhisi için güvenilirdir.

Sarkoptik uyuzda durum farklıdır. Şiddetli kaşınan bir köpeğin tüm vücudunda yalnızca 10-15 akar bulunabilir. Bu nedenle örneğin negatif çıkması uyuzu dışlamaz. Hekim kulak kepçesi ucunu ovuşturarak kaşınma refleksini değerlendirir, kulak uyuzu şüphesinde kulak sürüntüsüne bakar. Bulgular güçlüyse sonuç negatif olsa bile tedaviye başlanabilir. İki ila dört haftada rahatlama tanıyı doğrular.

Köpeklerde Uyuz Tedavisi Nasıl Yapılır?

Uyuz tedavisi reçeteli ilaçlarla yapılır. Bugün en sık kullanılanlar, ağızdan verilen izoksazolin sınıfı moleküllerdir. Bu moleküller akarın sinir sistemindeki iyon kanallarını bloke eder. FDA bu grubu güvenli ve etkili kabul etse de bazı köpek ve kedilerde kas titremesi, denge kaybı ve nöbet gibi nörolojik yan etkiler bildirildiğini duyurmuştur. Köpeğinizin nöbet veya nörolojik hastalık geçmişi varsa tedavi öncesinde hekiminizi mutlaka bilgilendirmeniz önerilir.

Tedavide daha eski bir grup olan makrosiklik laktonlarda ırk uyarısı vardır. Border Collie, Avustralya Çoban Köpeği ve Shetland Çoban Köpeği gibi ırklarda MDR1 geninde mutasyon bulunabilir. UC Davis Veterinary Genetics Laboratory'ye göre bu mutasyonu taşıyan köpeklerde standart dozlar bile ciddi nörolojik tabloya yol açabilir. Köpeğiniz bu ırklardan veya melezlerinden biriyse hekiminize söyleyin.

Sarkoptik uyuzda tedavi genellikle 6-8 hafta sürer. Kaşıntının kesilmesi akar kalmadığı anlamına gelmez. Deri altında canlı yumurtalar kalabilir. Tedavi erken bırakılırsa hastalık daha dirençli döner. Hekiminizin verdiği süreyi belirtiler düzelse bile tamamlayın.

Teşhis sarkoptik uyuz veya kulak uyuzuysa evdeki tüm kedi ve köpekler kaşınmasalar bile aynı anda tedavi edilmelidir. Aksi hâlde iyileşen köpek akarı ev arkadaşından yeniden kapar. Demodektik uyuzda bulaşıcılık olmadığı için diğerlerine tedavi gerekmez.

Evde ve Çevrede Yapılması Gerekenler

• Sarkoptik uyuz ve kulak uyuzunda çevre temizliği tedaviyi destekler. Eşyaları atmanıza gerek yok.
• Yatak, battaniye ve kumaş tasmaları60 derece ve üzerinde yıkayın, sıcak kurutun.
• Yıkanamayanları ağzı kapalı poşette üç hafta bekletin. Akarlar beslenemeden ölür.
• Halı, koltuk ve araç döşemesini vakumlayın.
• Fırça ve tarakları tedavi boyunca hayvanlar arasında paylaştırmayın.
• Düzenli tüy bakımı kabukların dökülmesine yardımcı olur. Ayrıntılar köpeklerde tüy ve deri bakımı yazımızda.

Kozmetik şampuanlar uyuzu tedavi etmez. Hekiminiz kabukları çözmek için klorheksidin ya da benzoil peroksit içeren ürünler önerebilir. Seçimi köpek şampuanları arasından hekiminizle yapın.

Uyuz Tedavisinde Asla Denenmemesi Gerekenler

Türkiye'de kırsalda ve sokak hayvanlarına yapılan araştırmalarda uyuzlu bir köpeğin üzerine mazot, yanık motor yağı, katran veya tarımsal kükürtlü merhemler sürüldüğüne sık rastlanır. Bu genellikle iyi niyetle, veteriner hekime ulaşamama ya da ucuz çözüm arayışıyla yapılsa da sonunda hayvana ciddi zarar verir.

Akciğer Hasarı: Köpek üzerindeki maddeyi temizlemeye çalışır. Merck Veterinary Manual, petrol distilatlarının kusma sırasında akciğere kaçıp kimyasal pnömoniye yol açtığını bildirir. Pet Poison Helpline, bu maddeleri yutan hayvanların kusturulmamasını vurgular.

Deri Hasarı: Çatlamış deriye uygulanan katran ve kreozot, içerdikleri fenol türevleri nedeniyle doku hasarına yol açar ve emilerek karaciğer ile böbrekleri etkiler.

Hekimlerin kullandığı kükürt-kireç banyosu ise tarımsal karışımlardan farklıdır ve ruhsatlı bir veteriner ürünüdür. Sokakta uyuzlu bir köpek gördüyseniz üzerine hiçbir şey sürmeden belediye veteriner işlerine veya bir kliniğe ulaştırın.

Köpekten İnsana Uyuz Bulaşır mı?

Sarkoptik uyuz insana geçebilir. Yakın temastaki kişilerde kol, gövde ve karın çevresinde kaşıntılı kırmızı kabarıklıklar görülebilir.

Neyse ki köpek akarı insan derisinde yaşam döngüsünü tamamlayamaz ve çoğalamaz. Merck Veterinary Manual'a göre köpek tedavi edilip temas kesildiğinde döküntüler genellikle bir ila iki haftada kendiliğinden geçer. Sürerse bir hekime danışın. Demodektik uyuz insana geçmez, kulak uyuzunun geçişi çok nadirdir.

Uyuzdan Korunma ve Nüksü Önleme

En etkili korunma, hekiminizin önerdiği düzenli dış parazit uygulamalarını aksatmamaktır. Modern koruyucuların çoğu pire ve keneye ek olarak uyuz akarlarına da etki eder.

Barınaktan yeni sahiplendiğiniz bir köpeği ilk sekiz hafta kaşıntı ve kulak kenarındaki tüy dökülmesi açısından izleyin. Belirtiler haftalar sonra çıkabilir.

Türkiye'deki saha çalışmaları bu takibin önemini gösteriyor. Hatay'da 100 sokak köpeğinin %21'inde demodeks, %2'sinde sarkoptik uyuz saptanmıştır. Konya'da 895 köpeğin %11,66'sında demodeks, Kars'ta 100 köpeğin %38'inde kulak uyuzu bulunmuştur. Diğer dış parazitler için kedilerde ve köpeklerde dış parazityazımıza bakın.

Sık Sorulan Sorular

Köpeklerde uyuz kendi kendine geçer mi?

Hayır. Tedavi edilmeyen sarkoptik uyuz tüm vücuda yayılır. İkincil enfeksiyon, ileri kilo kaybı ve ölümle sonuçlanabilir.

Köpekten insana uyuz bulaşır mı, bulaşırsa ne olur?

Geçebilir ve kaşıntılı döküntü yapar. Köpek tedavi edilip temas kesildiğinde tablo genellikle bir ila iki haftada kendiliğinden düzelir.

Köpeklerde uyuz ne kadar sürede geçer?

Kaşıntı çoğu köpekte ilk iki haftada belirgin azalır. Ancak derinin toparlanması ve kürkün normale dönmesi aylar alabilir.

Uyuz ile pire alerjisini nasıl ayırt ederim?

Lezyonun yerine bakın. Pire alerjisi belden aşağıda, kuyruk sokumunda toplanır. Sarkoptik uyuz ise kulak kenarı, dirsek, diz altı ve karın altında yoğunlaşır.

Demodektik uyuz diğer köpeklere bulaşır mı?

Hayır. Demodeks akarı sağlıklı köpeklerin derisinde zaten bulunur. Hastalık bağışıklık dengesi bozulunca çıkar. Sağlıklı köpeklerle temas risk oluşturmaz.

Sokak köpeğinde uyuz gördüm, ne yapmalıyım?

Üzerine hiçbir madde sürmeden belediye veteriner işlerine veya bir kliniğe ulaştırın. Modern tedavilerle tablo düzelir.

Kaşıntının uyuz olup olmadığını evde kesin anlayamazsınız. Yine de nereye bakacağınızı bilmek doğru soruyu doğru zamanda sormanızı sağlar. Kulak kenarı, dirsek ve karın altında kabuklanmayla şiddetli kaşıntı varsa veteriner hekiminizden randevu alın.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, veteriner hekim muayenesinin yerine geçmez. Şiddetli kaşıntı, yaygın kabuklanma veya deri enfeksiyonu belirtisi varsa veteriner hekiminize başvurun.

Kaynaklar

https://www.merckvetmanual.com/integumentary-system/mange/mange-in-dogs-and-cats

https://www.merckvetmanual.com/ear-disorders/diseases-of-the-pinna/mite-infestations-affecting-the-pinna-in-animals

https://www.merckvetmanual.com/toxicology/petroleum-product-poisoning/petroleum-product-poisoning-in-animals

https://www.merckvetmanual.com/special-pet-topics/poisoning/coal-tar-poisoning

https://www.petpoisonhelpline.com/poison/kerosene/

https://www.fda.gov/animal-veterinary/animal-health-literacy/fact-sheet-pet-owners-and-veterinarians-about-potential-adverse-events-associated-isoxazoline-flea

https://vgl.ucdavis.edu/test/multidrug-sensitivity-mdr1

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5901858/

https://dergipark.org.tr/en/pub/vanvetj/article/462095

https://dergipark.org.tr/tr/pub/duvetfd/article/1484696

https://dergipark.org.tr/en/pub/duvetfd/issue/90583/1654465